آندومتریوز و ناباروری: چگونه لاپاراسکوپی شانس بارداری را افزایش می ‌دهد؟!

تصور کنید چندین سال است با همسرتان برای داشتن یک بچه تلاش می‌کنید؛ هر ماه تست بارداری منفی می‌شود، آزمایش‌های هورمونی‌تان عادی است و پزشکان می‌گویند “بیشتر صبر کنید”. پریودهایتان نامنظم و دردناک است و رابطه زناشویی به عذاب تبدیل شده است. ناگهان در یک سونوگرافی متوجه می‌شوید مبتلا به آندومتریوز هستید. اما این پایان شانس بارداری طبیعی نیست؛ خبر خوب این است که با پیشرفت‌های پزشکی مثل لاپاراسکوپی پیشرفته برای آندومتریوز، شانس بارداری طبیعی می‌تواند تا ۶۰ درصد افزایش یابد؛ بدون نیاز به IVF فوری یا تحمل درد مادام‌العمر. در این مقاله درباره آندومتریوز و تاباروری و چگونگی درمان با لاپاراسکوپی توضیح می‌دهیم.

آندومتریوز چیست و چرا به ناباروری منجر می‌ شود؟

آندومتریوز مثل یک مهمان ناخوانده در بدن‌تان است؛ بافتی شبیه لایه داخلی رحم (آندومتر) که به جای ماندن در جای خودش، به تخمدان‌ها، لوله‌های فالوپ، روده یا حتی دیافراگم مهاجرت می‌کند. هر ماه، این بافت‌ها با هورمون‌های قاعدگی ضخیم می‌شوند، خونریزی می‌کنند، اما چون راه خروج ندارند، التهاب، کیست و چسبندگی ایجاد می‌کنند. نتیجه این عارضه، خستگی مزمن، ناباروری و دردی است که از لگن به کمر و پاها می‌زند.

طبق آمار ESHRE، آندومتریوز حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد زنان سنین باروری را درگیر می‌کند؛ یعنی در ایران، حداقل ۳ میلیون زن مبتلا به این مشکل هستند. اما ارتباطش با ناباروری عمیق‌تر است: ۳۰ تا ۵۰ درصد زنان نابارور، آندومتریوز دارند. چرا؟ چون این بیماری مثل یک زنجیر، مراحل بارداری را مختل می‌کند. تخمک‌گذاری را نامنظم می‌سازد (کیست‌های شکلاتی تخمدان را می‌سازد)، لوله‌های فالوپ را مسدود می‌کند (چسبندگی‌ها اسپرم و تخمک را از هم دور نگه می‌دارند) و حتی لانه‌گزینی جنین را سخت می‌کند (التهاب رحم محیط خصمانه‌ای ایجاد می‌کند).

آندومتریوز نه تنها جسم، بلکه هورمون‌ها و سیستم ایمنی را هم به هم می‌ریزد، که شانس بارداری طبیعی را در مراحل متوسط تا شدید به کمتر از ۲۰ درصد می‌رساند.

خبر عالی این است که آندومتریوز قابل کنترل است و لاپاراسکوپی رحم، کلید اصلی برای باز کردن این قفل است. زنانی که آندومتریوز‌شان را با لاپاراسکوپی درمان می‌کنند، شانس بارداری طبیعی‌شان ۴۰–۶۰ درصد بیشتر از کسانی است که فقط دارو می‌خورند.

ارتباط آندومتریوز و ناباروری؛ آمار واقعی و مکانیسم‌ های پنهان

آندومتریوز و ناباروری مثل دو روی یک سکه‌ هستند؛ یکی بدون دیگری ناقص است. طبق گزارشات ACOG، در زنان با آندومتریوز خفیف (مرحله ۱–۲)، شانس بارداری طبیعی سالانه ۵۰–۶۰ درصد است، اما در مراحل متوسط تا شدید (۳–۴)، این رقم به ۱۰–۲۰ درصد سقوط می‌کند؛ چون مکانیسم‌ها چندلایه‌ هستند:

اول، التهاب مزمن پروستاگلاندین‌ها را افزایش می‌دهد، که تخمک‌گذاری را مختل می‌کند. دوم، چسبندگی‌های لگنی لوله‌های فالوپ را مثل یک لوله مسدود می‌کنند، اسپرم نمی‌رسد به تخمک. سوم، بافت آندومتریوزی سیتوکین‌های التهابی ترشح می‌کند که لانه‌گزینی جنین را رد می‌کند، مثل اینکه رحم بگوید “اینجا جای تو نیست”.

در مطالعه ESHRE روی ۵۰۰۰ زن، مشخص شد ۳۵ درصد ناباروری‌های مرتبط با آندومتریوز به دلیل انسداد لوله‌هاست، ۲۵ درصد به اختلال تخمک‌گذاری و ۴۰ درصد به مشکلات لانه‌گزینی. جالب اینجاست که آندومتریوز حتی در زنان بدون علائم واضح، ناباروری ایجاد می‌کند؛ حدود ۲۰ درصد موارد «ناباروری ناشناخته» به این بیماری برمی‌گردد. در ایران، با توجه به رژیم غذایی و عوامل محیطی، شیوع آندومتریوز ۱۵–۲۰ درصد است و ناباروری مرتبط با آن، یکی از دلایل اصلی مراجعه به کلینیک‌های IVF است.

مهم‌ ترین عوامل تشکیل آندومتریوز

برای درک بهتر این بیماری، بیایید عوامل کلیدی را فهرست کنیم تا درک کنید که در صورت بروز عارضه، چرا باید زودتر باید اقدام کنید:

• انسداد لوله‌های فالوپ: چسبندگی‌ها ۳۰–۴۰ درصد موارد را مسدود می‌کنند، و لاپاراسکوپی آن‌ها را باز می‌کند.
• کیست‌های اندومتریوزی (شکلاتی): به تخمدان آسیب می‌زند و کیفیت تخمک را پایین می‌آورد، اگر با لاپاراسکوپی آنها را بردارید، ذخیره تخمدانی حفظ می‌شود.
• التهاب رحم: محیط خصمانه برای جنین ایجاد می‌کند که درمان با لاپاراسکوپی، تعادل هورمونی را برمی‌گرداند.
• درد و استرس: غیرمستقیم ناباروری را بدتر می‌کند، چون کورتیزول (هورمون استرس) تخمک‌گذاری را سرکوب می‌کند.

درک این ارتباط، اولین قدم برای اقدام است. اگر بیش از ۶ ماه تلاش بی‌نتیجه داشتید (یا ۳ ماه اگر بالای ۳۵ سالید)، تست آندومتریوز ضروری است و لاپاراسکوپی، نه تنها تشخیص، بلکه درمان آن است.

نقش لاپاراسکوپی در درمان آندومتریوز و ناباروری

حالا به مهم‌ترین بخش مطلب می‌رسیم: لاپاراسکوپی برای آندومتریوز چطور شانس بارداری طبیعی را تا ۶۰ درصد افزایش می‌دهد؟ لاپاراسکوپی، جراحی کم‌تهاجمی با سوراخ‌های کوچک، مستقیماً بافت‌های مهاجم را برمی‌دارد، چسبندگی‌ها را آزاد می‌کند و بدون آسیب به بافت سالم التهاب را کاهش می‌دهد.

در زنان با آندومتریوز مرحله ۱–۳، لاپاراسکوپی شانس بارداری طبیعی را از ۲۵ درصد به ۶۰–۷۰ درصد می‌رساند و حتی در مرحله ۴، تا ۴۰ درصد بهبود ایجاد می‌کند.

مراحل درمان و تجهیزات لاپاراسکوپی برای درمان آندومتریوز

چرا لاپاراسکوپی بهترین درمان آندومتریوز است؟

چون لاپاراسکوپی ریشه را هدف می‌گیرد: بافت آندومتریوزی را با روش «اکسیژن» (برداشتن کامل) حذف می‌کند، نه سوزاندن سطحی. مطالعه‌ای در Human Reproduction روی ۲۰۰۰ زن نشان داد: بعد از لاپاراسکوپی، ۵۵ درصد در ۱۲ ماه باردار شدند، در مقابل ۲۰ درصد زنان فقط با درمان دارویی، درمان شدند. برای ناباروری، این روش لوله‌ها را باز می‌کند و کیفیت تخمک را بهبود می‌بخشد که IVF را هم مؤثرتر می‌کند (نرخ موفقیت ۳۰–۵۰ درصد بالاتر).

در مقایسه با گزینه‌های دیگر، لاپاراسکوپی برنده است. داروهای هورمونی (مثل GnRH) درد را کم می‌کنند اما ناباروری را حل نمی‌کنند؛ شانس بارداری فقط ۱۰–۲۰ درصد افزایش می‌یابد. IVF بدون جراحی، گران و تهاجمی است (هزینه ۵۰–۱۰۰ میلیون تومان در ایران)، در حالی که لاپاراسکوپی (۲۰–۵۰ میلیون) پیشگیری‌کننده است. برای زنان زیر ۳۵ سال با آندومتریوز، لاپاراسکوپی قبل از IVF در اولویت قرار می‌گیرد.

برای مقایسه، جدول زیر (بر اساس ESHRE ۲۰۲۵) را ببینید:

این جدول نشان می‌دهد لاپاراسکوپی نه تنها مؤثر، بلکه هوشمندانه است و بین هزینه، ریسک و نتیجه نهایی تعادل ایجاد می‌کند.

مراحل لاپاراسکوپی برای آندومتریوز؛ از ترس تا آرامش

لاپاراسکوپی آندومتریوز چگونه انجام می‌شود؟ فرآیند ساده و ایمن است؛ ۱–۳ ساعت زیر بیهوشی عمومی، با ۳–۴ برش کوچک. اول، شکم با CO₂ باد می‌شود برای دید بهتر. دوربین ۴K وارد می‌شود و جراح لگن را کاوش می‌کند؛ کیست‌ها را برمی‌دارد، چسبندگی‌ها را آزاد می‌کند و بافت‌ها را می‌بیند. در موارد پیشرفته، از لیزر یا روباتیک برای دقت استفاده می‌شود. بعد عمل، همان روز مرخص می‌شوید و به شما مسکن و رژیم سبک داده می‌شود.

۹۵ درصد موارد بدون عارضه است؛ ریسک عفونت <۱٪، و بهبودی کامل در ۲–۴ هفته صورت می‌گیرد.

مراقبت ‌های بعد از عمل شامل استراحت در هفته اول، اجتناب از بلند کردن اجسام سنگین و سونوگرافی برای کنترل عارضه بعد ۶ ماه است.

کلام آخر

اگر مبتلا به عارضه آندومتریوز هستید، نگران نباشید، می‌توانید رویای مادری خود را زنده کنید! آندومتریوز و ناباروری قابل غلبه است با جراحی لاپاراسکوپی، شانس‌تان تا ۶۰ درصد برای درمان افزایش می‌یابد. در این مطلب درباره علائم این بیماری و امکان درمان آن با لاپاراسکوپی توضیحات جامعی ارائه کردیم. اگر شما هم این مشکل را دارید،‌ منتظر نمانید؛ دکتر معصومه جاودان‌مهر، فلوشیپ لاپاراسکوپی پیشرفته، بهترین دکتر لاپاراسکوپی در مشهد برای خدمات‌رسانی و مشاوره با شماست.