اگر هر ماه با خونریزیهای نامنظم، دردهای لگنی یا تلاش ناموفق برای بارداری دست و پنجه نرم میکنید، احتمالاً سونوگرافی چیزی نشان داده یا پزشکتان گفته “باید داخل رحم را ببینیم”. حالا تصور کنید با یک روش ساده، بدون برش بزرگ یا بیهوشی طولانی، پزشک بتواند داخل رحمتان را مثل یک فیلم زنده ببیند، مشکل را پیدا کند و همزمان درمان نماید. این دقیقاً کاری است که هیستروسکوپی رحم انجام میدهد؛ عملی که این روزها به یکی از پیشرفتهترین روشهای درمان بیماریهای زنان تبدیل شده است. در این مقاله بیشتر توضیح خواهیم داد.
هیستروسکوپی رحم دقیقاً چیست و چرا «دوربین جادویی» زنان نامیده می شود؟
هیستروسکوپی (Hysteroscopy) روشی است که با یک لوله نازک مجهز به دوربین و نور (هیستروسکوپ)، داخل رحم را مستقیماً بررسی و درمان میکند. این لوله از طریق واژن و دهانه رحم وارد میشود، بدون برش شکمی. قطرش فقط ۳–۵ میلیمتر است، پس اغلب بدون درد شدید یا بیهوشی عمومی انجام میشود. هیستروسکوپی استاندارد طلایی برای درمان مشکلات داخل رحمی است، چون دقت ۹۵–۹۸ درصدی دارد و همزمان تشخیصی و درمانی است.
این روش از دهه ۱۹۷۰ رواج یافت، اما با دوربینهای 4k و ابزارهای یکبارمصرف در سالهای اخیر، به عملی سرپایی تبدیل شده است. ACOG هیستروسکوپی سرپایی را «اولویت اول» درمان میداند، چون بیمار همان روز به خانه برمیگردد. در ایران هم، با افزایش آگاهی، جستجوهای مرتبط با هیستروسکوپی رشد چشمگیری داشته است. تصور کنید به جای ماهها آزمایش و نگرانی، در ۱۵–۳۰ دقیقه علت خونریزی یا ناباروریتان را پیدا کنید و درمان شوید؛ این «دوربین جادویی» نه تنها رحم را نشان میدهد، بلکه پولیپ، فیبروم زیرمخاطی یا چسبندگی را همزمان برمیدارد.
فرایند انجام هیستروسکوپی رحم
انواع هیستروسکوپی
هیستروسکوپی دو نوع اصلی دارد: تشخیصی (فقط دیدن، برای بررسی خونریزی یا ناباروری) و درمانی (با ابزارهای کوچک برای برداشتن ضایعات). طبق مطالعات RCOG (کالج سلطنتی متخصصان زنان بریتانیا)، ۸۵ درصد هیستروسکوپیها سرپایی انجام میشود، با درد کمتر از پریود معمولی. در مراکز تخصصی مثل مطب دکتر جاودانمهر، با تجهیزات پیشرفته و رویکرد بدون درد، این روش با حداکثر راحتی ارائه میشود، چون میدانیم آرامش شما، بخشی از درمان است.
با هیستروسکوپی چگونه داخل رحم را بررسی می کنیم؟
هیستروسکوپی تشخیصی مثل یک تور مجازی داخل رحم است؛ پزشک دیوارهها، دهانه لولهها و لایه داخلی (آندومتر) را با بزرگنمایی ۱۰–۲۰ برابر میبیند. این روش برای خونریزی غیرعادی رحم (AUB) مناسب است که طبق پژوهشهای کلینیک مایو، ۳۰–۵۰ درصد زنان بالای ۳۵ سال را درگیر میکند. پولیپها (تومورهای خوشخیم)، فیبرومهای زیرمخاطی یا ضخامت غیرعادی آندومتر را مستقیما نشان میدهد، بدون نیاز به کورتاژ کور (روش قدیمی بدون دید).
در درمان ناباروری، هیستروسکوپی معجزه میکند؛ چسبندگیهای رحمی (سندرم آشرمن، پس از کورتاژ یا عفونت) را پیدا میکند، که ۱۵–۲۵ درصد ناباروریها را باعث میشود. هیستروسکوپی پیش از IVF، شانس موفقیت بارداری را ۲۰–۳۰ درصد افزایش میدهد، چون رحم را آماده میکند. برای سقطهای مکرر یا خونریزی پس از یائسگی هم ضروری است؛ سرطان آندومتر را زود تشخیص میدهد.
کاربردهای تشخیصی گستردهاند: بررسی قرارگیری آییودی جابهجا شده، غربالگری پس از یائسگی یا حتی ارزیابی آندومتریوز داخل رحمی. دقت هیستروسکوپی در تشخیص پولیپ یا فیبروم، ۹۵ درصد است؛ خیلی بالاتر از سونوگرافی (۷۰–۸۰ درصد). در این روش نه تنها علت پیدا میشود، بلکه بیوپسی دقیق نیز بدون درد اضافی گرفته میشود.
با هیستروسکوپی چگونه رحم را درمان می کنیم؟
در هیستروسکوپی درمانی فقط فرایند بررسی و تشخیص انجام نمیشود؛ همزمان مشکل نیز حل میشود. مهمترین مشکلاتی که با این فرایند حل میشوند، شامل موارد زیر است:
- برای پولیپ رحم (شایعترین علت خونریزی)، با قیچی کوچک یا لیزر برداشته میشود و خونریزی در ۸۰–۹۰ درصد موارد قطع میشود.
- فیبرومهای زیرمخاطی هم با ابزار رزکتوسکوپ خارج میشوند، بدون آسیب به دیواره رحم.
- چسبندگیهای رحمی (آشرمن) با قیچی ظریف باز میشوند که شانس بارداری طبیعی را تا ۵۰–۷۰ درصد افزایش میدهد.
- برای سپتوم رحم (دیواره غیرعادی مادرزادی)، هیستروسکوپی آن را اصلاح میکند و سقطها را کاهش میدهد.
- در موارد خونریزی شدید، ابلیشن آندومتر (سوزاندن لایه داخلی) انجام میشود تا خونریزی را ۹۰ درصد کم میکند.
- هیستروسکوپی برای درمانهای سرپایی نیز در اولویت قرار دارد، چون ریسک عفونت آن <۰.۵ درصد است.
- در موارد پیچیده، برای بررسی همزمان خارج رحم، با لاپاراسکوپی ترکیب میشود . این ترکیب، دقت را به ۹۸ درصد میرساند و باروری را حفظ میکند.
مراحل هیستروسکوپی؛ هیستروسکوپی چگونه انجام میشود؟
فرآیند این روش ساده و بیمارمحور است؛ اغلب سرپایی است و در بازه زمانی ۱۰ تا۳۰ دقیقه انجام میشود. بهترین زمان، روزهای ۵ تا۱۰ چرخه (پس از پریود) است، وقتی رحم نازکتر است. برای آمادگی قبل از عمل، مصرف مسکن و گاهی میسوپروستول برای نرم کردن دهانه توصیه میشود. در ادامه مراحل عمل را بیان میکنیم.
- در مطب، روی تخت ژنیکولوژیک دراز میکشید.
- بیحسی موضعی (لیدوکائین) تزریق میشود که درد مثل کرامپ خفیف دارد.
- هیستروسکوپ وارد، مایع سالین تزریق میشود تا رحم باز شود.
- تصاویر رحم روی مانیتور نقش میبندد و پزشک بررسیها را میدهد.
- اگر درمانی لازم باشد، ابزار وارد و مشکل حل میشود.
- هیستروسکوپ خارج میشود بیمار بعد از کمی استراحت همان روز یا روز بعد، مرخص میشود.
برای کاهش ۸۰ درصدی درد، بیحسی پاراسرویکال توصیه میشود. مراقبتها شامل کرامپ ۱–۲ روز با ایبوپروفن و اجتناب از رابطه تا ۱ هفته است. لکهبینی خفیف نیز تا یک هفته معمول است. ۹۰ درصد زنان درد بعد این عمل را قابل تحمل گزارش میکنند.
مزایای هیستروسکوپی؛ چرا نسبت به روش های قدیمی برتر است؟
هیستروسکوپی مزایای بینظیری دارد، دقت بالا و بهبودی سریع بدون بستری از مهمترین مزایای این عمل محسوب میشود. این روش نسبت به کورتاژ کور، ۴۰ درصد دقت بیشتر و ریسک کمتری دارد. تشخیص بیماری و درمان آن در این روش همزمان انجام میشود و دیگر لازم نیست یک جلسه دیگر برای درمان مراجعه کنید.
در جدول زیر به خوبی دو روش کورتاژ کور و هیستروکوپی، مقایسه شدهاند:
| ویژگی | هیستروسکوپی سرپایی | کورتاژ کور (D&C) |
| دید مستقیم | بله | خیر |
| دقت تشخیص | ۹۵٪ | ۶۵٪ |
| بیهوشی | موضعی یا بدون | عمومی |
| بهبودی | ۱–۲ روز | ۱ هفته |
| ریسک عفونت | <۰.۵٪ | ۲–۵٪ |
این مزایا، هیستروسکوپی را به انتخاب اول برای درمان مشکلات زنان تبدیل کرده است.
ریسک ها و مراقبت ها؛ این روش چقدر ایمن است؟
ریسکهای این روش نادر است؛ عفونت (۰.۲٪)، سوراخ رحم (۰.۱٪) یا واکنش به مایع گزارش شده است. با ابزار یکبارمصرف، درصد ریسک صفر میشود. بعد از عمل نیز میتوانید اگر لازم بود آنتیبیوتیک برای پیشگیری از عفونت مصرف کنید و اگر تب یا خونریزی داشتید، با مطب تماس بگیرید.
حرف آخر
هیستروسکوپی راهی دقیق برای بررسی و درمان رحم است. این روش بدون درد، سریع و مؤثر است. اگر علائم مرتبط با بیماریهای زنان را دارید، منتظر نمانید؛ آرامشتان ارزشش را دارد. هر روز تأخیر، فرصت بهبودی را کم میکند، اما اقدام به درمان، زندگیتان را تغییر میدهد. شما لایق رحمی سالم و بدون نگرانی هستید. دکتر معصومه جاودانمهر، متخصص زنان با تجربه گسترده در هیستروسکوپی، آماده مشاوره است.
