تصور کنید خانوادهتان کامل شده؛ فرزندانتان بزرگ شدهاند و حالا میخواهید با آرامش کامل از زندگی، رابطه زناشویی و برنامههای آینده لذت ببرید، بدون ترس مداوم از بارداری ناخواسته. روشهای موقت مثل قرص، آییودی یا کاندوم خوب بودند، اما عوارض هورمونی، فراموشی یا ناراحتیشان خستهتان کرده. توبکتومی یا بستن لولههای رحمی، راهی دائمی و ایمن برای ایجاد این آرامش است. اگر به دنبال توبکتومی یا بستن لوله رحمی هستید، این مقاله دقیقاً برای شماست.
توبکتومی دقیقاً چیست و چرا یکی از مطمئن ترین روش های پیشگیری دائمی است؟
توبکتومی (Tubal Ligation یا Tubectomy) جراحی سادهای است که لولههای فالوپ را مسدود، برش یا برمیدارد تا مسیر اسپرم به تخمک بسته شود و بارداری غیرممکن گردد. این روش هیچ تأثیری روی هورمونها، قاعدگی یا میل جنسی ندارد، فقط بارداری را حذف میکند. طبق گزارشات کلینیک مایو، توبکتومی بیش از ۹۹.۵ درصد مؤثر است و یکی از محبوبترین روشهای دائمی در جهان محسوب میشود. در ایران هم هزاران زن سالانه آن را انتخاب میکنند، چون نیازی به مصرف روزانه دارو یا ابزار ندارد.
این روش از دهه ۱۹۶۰ رواج یافت، اما با پیشرفت لاپاراسکوپی در سالهای اخیر، به عملی سرپایی و کمدرد تبدیل شده است. ACOG توبکتومی را «گزینهای عالی برای زنانی که خانواده کامل دارند» میداند، چون عوارض کمی دارد و کیفیت زندگی را بالا میبرد.
توبکتومی چگونه انجام می شود؟
انواع توبکتومی
انواع این عمل، شامل بستن با کلیپ (Filshie clip)، حلقه، سوزاندن (کوتر) یا برداشتن کامل لولهها (salpingectomy) است. روش salpingectomy جدیداً محبوبتر شده، چون ریسک سرطان تخمدان و لوله را تا ۴۰–۶۰ درصد کاهش میدهد که مزیت مهمی برای زنان بالای ۳۵ سال است.
توبکتومی برگشتپذیر نیست (یا بازگشتش سخت و گران است)، پس تصمیمگیری آگاهانه ضروری است. اما برای کسانی که مطمئناند، آزادی واقعی میآورد: رابطه بدون نگرانی، برنامهریزی مالی بهتر و تمرکز روی خود و خانواده. در مراکز پیشرفته مثل مطب دکتر جاودانمهر در مشهد، با تجهیزات ۴K و ابزارهای یکبارمصرف، این عمل با حداکثر ایمنی انجام میشود.
توبکتومی برای چه کسانی انجام می شود؟
سوال اصلی بسیاری از زنان این است: توبکتومی برای چه کسانی مناسب است؟ طبق مطالعات انجام شده، این روش مخصوص زنانی که ۱۰۰ درصد مطمئناند دیگر بچه نمیخواهند و خانوادهشان کامل شده. کاندید مناسب این ع مل معمولاً بالای ۳۰–۳۵ سال است، حداقل ۲–۳ فرزند دارد و از روشهای موقت خسته شده است. ۷۰–۸۰ درصد زنانی که توبکتومی میکنند، متأهل و با خانواده کامل هستند، آنها آرامش دائمی را به نگرانی موقت ترجیح میدهند.
این روش برای زنانی با ریسک پزشکی بالا هم عالی است: مثلاً کسانی که بیماری قلبی، دیابت شدید، فشار خون کنترلنشده یا سابقه ترومبوز دارند و بارداری برایشان خطرناک است. توبکتومی در این موارد، جان مادر را نجات میدهد بدون نیاز به داروهای هورمونی پرعارضه.
همچنین برای زنان با سابقه خانوادگی سرطان تخمدان، (salpingectomy) نیز توصیه میشود؛ چون لولهها منبع اصلی برخی سرطانها هستند.
اما توبکتومی برای همه نیست. زنان زیر ۳۰ سال بدون فرزند یا با تنها یک فرزند، ریسک پشیمانی بالاتری (۱۰–۲۰ درصد) دارند، پس بهتر است روشهای برگشتپذیر مثل ایمپلنت یا آییودی هورمونی را انتخاب کنند. اگر هنوز شک دارید یا شریکتان موافق نیست، مشاوره زوجین ضروری است. زنان با بیماریهای فعال (عفونت لگنی یا چاقی شدید) هم باید اول درمان شوند.
در نهایت، تصمیم باید آگاهانه و بدون فشار باشد؛ پزشکان معتبر مثل دکتر جاودانمهر، همیشه مشاوره کامل میدهند تا اطمینان بیشتری داشته باشید.
برای درک بهتر، بیایید کاندیدهای مناسب این عمل را خلاصه کنیم:
- زنان بالای ۳۵ سال با خانواده کامل و اطمینان از عدم تمایل به فرزند بیشتر.
- کسانی با مشکلات پزشکی که بارداری را خطرناک میکند.
- زنان خسته از روشهای موقت و عوارضشان.
- افرادی با ریسک سرطان خانوادگی که salpingectomy میخواهند.
اگر در این گروهها نیستید، گزینههای دیگری مثل وازکتومی شریک یا روشهای طولانیمدت هورمونی وجود دارد.
روش های انجام توبکتومی؛ از لاپاراسکوپی پیشرفته تا همزمان با سزارین
توبکتومی راههای مختلفی دارد و انتخاب بر اساس زمان، سلامت و ترجیح شما است. محبوبترین، توبکتومی لاپاراسکوپی است؛ روشی کمتهاجمی با ۲–۳ برش کوچک (۰.۵ سانتی) در شکم. این روش استاندارد است، چون عمل ۲۰–۳۰ دقیقه طول میکشد، بستری لازم ندارد و بهبودی ۳–۵ روز است. لولهها با کلیپ بسته یا کامل برداشته میشوند و شما همان روز به خانه میروید.
اگر سزارین دارید، توبکتومی همزمان با سزارین بهترین زمان است، از برش موجود در سزارین استفاده میشود و نیازی به عمل اضافی نیست. ۵۰ درصد توبکتومیها در ایران همزمان با سزارین انجام میشود، چون راحت و کمریسک است. روش دیگر، مینیلاپاراتومی پس از زایمان طبیعی است. در این روش، با بیحسی موضعی، برش کوچک زیر ناف ایجاد میشود.
روشهای قدیمیتر مثل Essure (کوچک داخل لوله) منسوخ شده، چون عوارض داشت. حالا salpingectomy لاپاراسکوپیک در اولویت است؛ لولهها کامل برداشته میشوند و ریسک سرطان کم میشود. در مراکز تخصصی که از روباتیک یا ۴K برای دقت بیشتر استفاده میشود، ریسک عارضه کمتر از ۰.۵ درصد است.
مراحل انجام توبکتومی
مراحل توبکتومی لاپاراسکوپی؛ گام به گام و بدون درد
فرآیند توبکتومی لاپاراسکوپی ساده و ایمن است. برای آمادگی میبایست از قبل اقداماتی چون مشاوره کامل، آزمایش خون و سونوگرافی برای اطمینان از سلامت را انجام داده باشید. شب قبل ناشتا باشید و دوش بگیرید.
در روز عمل، بیهوشی عمومی (یا موضعی در موارد خاص) تزریق میشود. جراح شکم را ضدعفونی، گاز CO₂ تزریق میکند تا فضا ایجاد شود و با برش کوچک نزدیک ناف، لاپاراسکوپ (دوربین) وارد میکند، تصاویر زنده شکم روی مانیتور به نمایش درمیآید. با برشهای اضافی، لولهها پیدا، بسته یا برداشته میشوند. کل عمل ۲۰–۳۰ دقیقه و بدون خونریزی زیاد است.
در پایان، گاز خارج، برشها بسته و بیمار همان روز یا در صورت نیاز روز بعد مرخص میشود.
مراقبت های بعد از عمل
بعد از عمل توبکتومی حتما باید مراقبتهای زیر انجام شود:
- استراحت ۲–۳ روز
- مصرف مسکن معمولی در صورت داشتن درد
- اجتناب از بلند کردن اجسام سنگین تا ۱ هفته
- رابطه جنسی بعد ۷–۱۰ روز مجاز است.
معمولا ۹۵ درصد زنان بعد ۵ روز به زندگی عادی برمیگردند، بدون جای زخم واضح.
مزایای توبکتومی
مزایای این جراحی فراتر از سایر روشهای پیشگیری بارداری است؛ این روش ۹۹.۵ درصد مؤثر (بهتر از قرص یا کاندوم) است، تأثیری روی هورمونها یا میل جنسی ندارد و باعث کاهش ریسک سرطان میشود. زنان پس از توبکتومی، کیفیت زندگی و رضایت جنسی بالاتری گزارش میکنند، چون نگرانی حذف شده است.
در مقایسه با وازکتومی مردان، توبکتومی مؤثرتر است، اما بازگشتپذیری آن سختتر است. توبکتومی ریسک بارداری خارج رحمی را کمی افزایش میدهد (اگر شکست بخورد)، اما شکست کمتر از ۰.۵ درصد است.
ریسک ها و عوارض؛ چقدر واقعی و چقدر قابل پیشگیری؟
ریسکهای توبکتومی بسیار اندک است و شامل عفونت یا خونریزی (کمتر از ۱ درصد)، درد موقت شانه از گاز، یا پشیمانی (۵–۱۰ درصد کلی، بیشتر در جوانترها) است. با مشاوره خوب با پزشک، پشیمانی کم میشود. بازگشت (tubal reversal) نیز ممکن است اما موفقیت آن ۵۰–۷۰ درصد و گران است – اگر پشیمان میشوید، IVF بهتر است.
حرف آخر
توبکتومی مخصوص زنانی است که تعداد اعضای خانوادهشان کامل شده، از روشهای موقت خستهاند و آرامش دائمی میخواهند. این روش با ایمنی بالا و مزایای اضافی مثل کاهش ریسک سرطان همراه است. هر روز تأخیر در انجام این عمل، نگرانی را بیشتر میکند. اگر درست تصمیم بگیرید، زندگیتان متحول میشود. شما لایق رابطه بدون ترس و برنامهریزی بدون دغدغه هستید؛ ما اینجا هستیم تا با مشاوره دقیق، همراهتان باشیم.
دکتر معصومه جاودانمهر، فلوشیپ لاپاراسکوپی پیشرفته با تجربه هزاران توبکتومی، آماده ارزیابی و مشاوره است.
