جراحی کیست تخمدان؛ لاپاراسکوپی یا باز؟ بهترین روش برای بهبودی سریع و حفظ باروری

تصور کنید هر ماه، درست وسط چرخه قاعدگی‌تان، احساس کنید چیزی در لگن‌تان سنگین و دردناک شده؛ دردی تیز که از پهلو به کمر می‌زند، آن‌قدر ناگهانی که مجبورید کارتان را رها کنید و نمی‌توانید کاری انجام دهید. سونوگرافی کیست تخمدان را تشخیص داده است. حالا سوال‌هایتان هجوم می‌آورند: آیا باید جراحی کنم؟ جراحی کیست تخمدان لاپاراسکوپی بهتر است یا باز؟ آیا باروری‌ام آسیب می‌بیند؟ و مهم‌تر، چطور بدون ترس از عمل، به زندگی عادی برگردم؟ این سناریو برای هزاران زن ایرانی واقعی است؛ کیست‌های تخمدان، که اغلب خوش‌خیم‌اند، اما اگر درمان نشوند، می‌توانند به پیچ‌خوردگی یا پاره شدن منجر شوند. در این مقاله همه چیز را با زبانی ساده و صمیمی توضیح می‌دهیم.

کیست تخمدان چیست؟ ریشه‌ های یک درد آشنا

کیست تخمدان (Ovarian Cyst) کیسه‌های پر از مایع یا نیمه‌جامد در تخمدان هستند که اغلب در چرخه قاعدگی طبیعی تشکیل می‌شوند، مثل کیست فولیکولار که تخمک را احاطه می‌کند. بیشترشان (۹۰ درصد) خوش‌خیم و بی‌خطرند و خودبه‌خود در ۱–۳ ماه ناپدید می‌شوند. اما وقتی بزرگ‌تر از ۵–۶ سانتی‌متر می‌شوند، یا علائم سرطانی (مثل رشد سریع یا دیواره ضخیم) نشان می‌دهند، جراحی ضروری است.

طبق آمار کلینیک مایو، حدود ۸ تا ۱۸ درصد زنان در سنین باروری سالانه حداقل یک کیست تشخیص داده می‌شود و در ایران هم به دلیل عوامل هورمونی و ژنتیکی، شیوع‌شان حدود ۱۵ درصد است.

محل قرار گیری کیست تخمدان

چرا جراحی کیست تخمدان انجام می‌شود؟

چون کیست‌های پاتولوژیک (مثل درموئید یا سیست‌آدنوما) می‌توانند پاره شوند (با درد شدید و خونریزی داخلی)، پیچ بخورند (اورژانسی) یا به سرطان تبدیل شوند (نادر، کمتر از ۱ درصد در زنان جوان). جراحی کیست تخمدان نه تنها درمان، بلکه پیشگیری‌کنندده است؛ به‌خصوص برای حفظ باروری، چون تخمدان‌ها منبع هورمون‌های زنانه و تخمک‌ها هستند. تصور کنید کیست‌تان مثل یک بالن بادشده در تخمدان‌تان است؛ اگر زود خالی شود، آسیبی نمی‌زند، اما اگر بترکد، همه چیز به هم می‌ریزد. خبر خوب این است که سونوگرافی سه‌بعدی و مارکرهای خونی (CA-125)، تشخیص دقیقی انجام می‌دهند و جراحی لاپاراسکوپی، ۹۵ درصد کیست‌ها را بدون آسیب به تخمدان برمی‌دارد.

انواع کیست های زنان کدام هستند؟

در واقع، کیست‌ها انواع مختلفی دارند:

1. عملکردی (خوش‌خیم، خودبه‌خود ناپدید)
2. درموئید (حاوی مو و دندان، خوش‌خیم اما نیاز به برداشتن)
3. سیست‌آدنوما (پر از مایع، اغلب خوش‌خیم)
4. اندومتریوما (کیست شکلاتی از آندومتریوز)

۷۰ درصد کیست‌های زنان ۲۰–۴۰ ساله عملکردی‌ هستند، اما ۳۰ درصد نیاز به جراحی دارند. اگر کیست‌تان علائم آزاردهنده‌ای ایجاد کرده، جراحی می‌تواند کلید بازگشت به چرخه طبیعی باشد و لاپاراسکوپی، گزینه برتر برای حفظ تخمدان است.

البته خانم دکتر جاودان مهر جراحی کیست تخمدان باز نیز برای دختران جوان و مواردی که نیاز به جراحی باز دارند، انجام می‌دهند.

انواع کیست تخمدان

علائم کیست تخمدان چیست؟

کیست‌های کوچک اغلب بی‌صدا هستند، اما وقتی علائم ظاهر می‌شوند، زندگی را مختل می‌کنند. شایع‌ترین، درد لگنی یک‌طرفه است؛ دردی مبهم یا تیز که با حرکت بدتر می‌شود و گاهی به کمر یا ران می‌زند. خونریزی نامنظم هم رایج است؛ پریودهای طولانی یا لکه‌بینی بین قاعدگی‌ها، که به کم‌خونی منجر می‌شود. طبق گزارشات NIH (مؤسسه ملی بهداشت آمریکا)، حدود ۴۰ درصد زنان با کیست، نفخ یا احساس پری شکم دارند، کیست بزرگ مثانه یا روده را فشرده می‌کند و به تکرر ادرار یا یبوست می‌انجامد.

در حوزه باروری، کیست‌ها می‌توانند تخمک‌گذاری را مختل کنند یا هورمون‌ها را به هم بریزند. ۱۵–۲۵ درصد ناباروری‌های اولیه به کیست مربوط است. علائم اورژانسی مثل درد ناگهانی شدید (پیچ‌خوردگی) یا تهوع/استفراغ (پارگی) هم وجود دارد که نیاز به عمل فوری دارد. درد رابطه جنسی (دیسپارونی) یا خستگی مزمن هم شایع‌اند.

برای اینکه بهتر بفهمید، بیایید چند علامت کلیدی را فهرست می‌کنیم:

• درد لگنی مداوم: مثل فشار یا تیرکشیدن، که با پریود یا فعالیت بدتر می‌شود (شایع در ۶۰ درصد موارد، Mayo Clinic ۲۰۲۵).
• خونریزی غیرعادی: پریودهای سنگین یا لکه‌بینی، که به خستگی دائمی منجر می‌شود.
• نفخ و فشار شکمی: احساس سیری زودرس یا تورم، که لباس‌ها را تنگ می‌کند.
• مشکلات گوارشی: تهوع، استفراغ یا یبوست، به‌خصوص اگر کیست روده را فشرده کند.
• درد در رابطه: سوزش یا فشار عمیق که کیفیت زندگی را پایین می‌آورد.

این علائم اغلب با آندومتریوز یا آپاندیس اشتباه گرفته می‌شوند، اما CA-125 و سونوگرافی دوپلر تفاوتشان را نشان می‌دهد. اگر این دردها زندگی‌تان را تحت تأثیر گذاشته، جراحی کیست تخمدان می‌تواند نجات‌دهنده باشد و هرچه زودتر این جراحی را انجام دهید، ریسک کمتراست.

لاپاراسکوپی یا جراحی باز کیست تخمدان؛ کدام برای شما بهتر است؟

انتخاب بین لاپاراسکوپی کیست تخمدان و جراحی باز مثل انتخاب بین دو راه است؛ هر دو به مقصد می‌رسند، اما یکی سریع‌تر و راحت‌تر. لاپاراسکوپی، روش کم‌تهاجمی با ۳–۴ برش کوچک (۰.۵–۱ سانتی)، دوربین و ابزارهای ظریف را وارد می‌کند. این روش برای کیست‌های خوش‌خیم تا ۱۰ سانتی مناسب است. بهبودی این روش ۱–۲ هفته است و نیاز به بستری چندروزه نیست.

جراحی باز (لاپاراتومی) برای کیست‌های بزرگ (>۱۰ سانتی)، مشکوک به سرطان یا پیچ‌خورده لازم است؛ در این روش ۸–۱۵ سانتی متر در شکم برش ایجاد می‌کنند و با دید مستقیم انجام می‌شود. ۸۰ درصد کیست‌ها با لاپاراسکوپی حل می‌شود، اما باز در ۲۰ درصد اورژانسی‌ها، جراحی باز کیست تخمدان ضروری است. لاپاراسکوپی باروری را بهتر حفظ می‌کند (۹۵ درصد تخمدان سالم می‌ماند)، در حالی که باز ریسک چسبندگی بیشتری دارد.

برای مقایسه، جدول زیر را ببینید:

این جدول نشان می‌دهد چرا لاپاراسکوپی برای زنان جوان، اولویت است؛ چون روشی کمتر تهاجمی است و زیبایی را بیشتر حفظ می‌کند.

مراحل جراحی لاپاراسکوپی کیست تخمدان؛ از ترس تا آرامش کامل

جراحی لاپاراسکوپی کیست تخمدان چگونه انجام می‌شود؟ فرآیند گام‌به‌گام و بدون درد است؛ کل عمل ۴۵–۹۰ دقیقه طول می‌کشد. شب قبل جراحی کیست تخمدان، ناشتا باشید و دوش بگیرید. آزمایش‌ها (خون، CA-125) برای رد سرطان انجام می‌شود.

در اتاق عمل، بیهوشی عمومی تزریق می‌شود. جراح شکم را ضدعفونی، CO₂ تزریق می‌کند (برای فضا) و با برش کوچک، لاپاراسکوپ را وارد می‌کند. تصاویر به صورت HD روی مانیتور نشان داده می‌شود. با برش‌های اضافی، کیست را باز، مایع را تخلیه و دیواره را برمی‌دارند (سیستکتومی، حفظ تخمدان). اگر مشکوک باشد، بیوپسی می‌گیرند. در پایان گاز را خارج می‌کنند، برش‌ها را می‌بندند و احتمالا همان روز یا فردای روز جراحی مرخص می‌شوید.

برای بهبودی زودتر، هفته اول استراحت کنید، مسکن ایبوپروفن بخورید و از هفته دوم فعالیت را آغاز کنید. ۹۰ درصد بیماران بعد ۷ روز به کار برمی‌گردند. بارداری بعد ۳ ماه مجاز است.

جراحی کیست تخمدان به صورت لاپاراسکوپی

مزایای جراحی کیست تخمدان؛ چرا ارزش تحمل یک روز عمل را دارد؟

مزایای جراحی کیست تخمدان، فراتر از درمان است: درد ۸۰–۹۰ درصد کم می‌شود، باروری حفظ (۹۵ درصد تخمدان سالم) و کیفیت زندگی بالا می‌رود. لاپاراسکوپی ریسک چسبندگی را ۵۰ درصد کم می‌کند که از ناباروری جلوگیری می‌نماید.

ریسک‌ ها و عوارض؛ چقدر واقعی و چقدر نادر؟

ریسک‌های جراحی کیست تخمدان کم هستند: عفونت (۰.۵٪)، خونریزی (۱٪) یا آسیب تخمدان (۰.۲٪) گزارش شده است. اگر جراحی توسط متخصص انجام شود، عوارض <۱٪ است. برای مراقبت بعد از جراحی نیز باید تا چند روز آنتی‌بیوتیک مصرف کنید و رژیم سبکی داشته باشید.

کلام آخر

جراحی کیست تخمدان – لاپاراسکوپی یا باز – راهی به سوی بهبودی است. منتظر نمانید. هر کیست درمان‌نشده می‌تواند فرصت‌های باروری‌تان را تهدید کند، اما با اقدام به‌موقع و روش مناسب، نه تنها درد تمام می‌شود، بلکه آینده‌ای سالم و پر از امید پیش روی‌تان باز می‌شود. شما لایق زندگی بدون ترس از درد ناگهانی یا نگرانی از بارداری هستید و ما اینجا هستیم تا همراهتان باشیم. دکتر معصومه جاودان‌مهر، فلوشیپ لاپاراسکوپی پیشرفته، آماده مشاوره است.