تصور کنید سالهاست با دردهای لگنی دست و پنجه نرم میکنید؛ هر ماه پریودتان مثل یک کابوس میشود، خونریزیهای سنگینتان انرژیتان را میگیرد و حتی فکر بارداری یا رابطه زناشویی، با نگرانی همراه است. پزشکان میگویند “فیبروم رحم داری” یا “اندومتریوز پیشرفته”، اما جراحی باز با برش بزرگ شکم، ترسناک به نظر میرسد؛ جای زخم دائمی، هفتهها بستری و بهبودی طولانی! حالا اگر بگوییم راهی هست که با چند سوراخ ریز، رحمتان را درمان کنند، دردتان را فراموش کنید و در عرض ۱–۲ روز به خانه برگردید؟ این دقیقاً جراحی لاپاراسکوپی رحم است؛ روشی طلایی که میلیونها زن را از بند درد رها کرده. در این مقاله همه چیز را با زبانی ساده و صمیمی توضیح میدهیم.
جراحی لاپاراسکوپی رحم دقیقاً چیست و چرا «معجزه کوچک» نامیده می شود؟
جراحی لاپاراسکوپی رحم (Laparoscopic Uterine Surgery) یا به اختصار LUS، روشی کمتهاجمی است که با استفاده از یک دوربین نازک و ابزارهای ظریف، مشکلات داخل رحم و لگن را بدون برش بزرگ درمان میکند. به جای باز کردن شکم، جراح فقط ۳–۴ سوراخ ۰.۵ تا ۱ سانتیمتری ایجاد میکند؛ یکی برای دوربین (لاپاراسکوپ) که تصاویر زنده را روی مانیتور ۴K نشان میدهد و بقیه برای ابزارهای جراحی. این روش میتواند تشخیصی باشد (مثل بررسی چسبندگیها) یا درمانی (مثل برداشتن فیبروم، درمان اندومتریوز یا حتی هیسترکتومی کامل).
تاریخچه این روش به دهه ۱۹۸۰ برمیگردد، وقتی جراحان فرانسوی برای اولین بار لاپاراسکوپی را برای هیسترکتومی استفاده کردند، اما تا سال ۲۰۰۰ با پیشرفت فناوری، به گزینه اول تبدیل نشد. حالا طبق ACOG، بیش از ۹۰ درصد جراحیهای رحمی غیرسرطانی در کشورهای پیشرفته با لاپاراسکوپی انجام میشود؛ چون دقتش ۹۵ درصدی است و بهبودی را از هفتهها به روزها کاهش میدهد.
در ایران هم، با تجهیزات وارداتی و متخصصان فلوشیپدار، این روش در شهرهایی مثل مشهد به راحتی در دسترس است. تصور کنید به جای بستری طولانی، همان روز عمل به خانه بروید و بعد از ۵–۷ روز، به کار برگردید؛ بدون جای زخم و با درد ناچیز. با این «معجزه کوچک» نه تنها جسمتان درمان میشود، بلکه اعتماد به نفستان هم بازمیگردد.
جراحی لاپاراسکوپی رحم چگونه انجام میشود؟
لاپاراسکوپی رحم برای چه درمان هایی انجام می شود؟
در واقع، جراحی لاپاراسکوپی رحم طیف وسیعی را پوشش میدهد: از میومکتومی (برداشتن فیبروم بدون آسیب به رحم) تا سالپنگکتومی (برداشتن لولههای فالوپ برای پیشگیری از بارداری) و حتی درمان آدنومیوز. این روش برای زنانی که قصد حفظ باروری دارند، ایدهآل است – چون بافت سالم رحم را حفظ میکند.
اگر علائمی مثل درد مزمن لگن، خونریزی غیرعادی یا ناباروری دارید، این روش میتواند کلید حل باشد. اما قبل از هر چیز، بیایید ببینیم چه کسانی کاندید ایدئال هستند.
چه کسانی کاندید جراحی لاپاراسکوپی رحم هستند؟ نشانه هایی که نباید نادیده بگیرید
تقریباً هر زنی که نیاز به جراحی داخل لگنی دارد، میتواند از لاپاراسکوپی بهره ببرد، مگر موارد خاص مثل چاقی شدید (BMI بالای ۴۰) یا چسبندگیهای خیلی پیچیده از عملهای قبلی. شایعترین کاندیدها، زنانی هستند که با فیبروم رحم (میوم) دست و پنجه نرم میکنند؛ تومورهای خوشخیم که رحم را بزرگ و دردناک میکنند. حدود ۷۰ درصد زنان ۳۰–۵۰ ساله حداقل یک فیبروم دارند و لاپاراسکوپی برای برداشتنشان بدون از دست دادن رحم، بهترین گزینه است.
گر اندومتریوز دارید – آن بافت مهاجم که خارج از رحم رشد میکند – لاپاراسکوپی برای برداشتن کیستهای شکلاتی و آزاد کردن چسبندگیها معجزه میکند. ناباروری هم یکی از دلایل رایج است؛ اگر لولههای فالوپ مسدود باشند یا چسبندگیها لانهگزینی جنین را سخت کنند، این روش شانس بارداری را تا ۵۰ درصد افزایش میدهد. حتی برای پیشگیری از سرطان تخمدان، سالپنگکتومی لاپاراسکوپیک (برداشتن لولهها بدون رحم) رو به رشد است، ریسک سرطان را ۴۰–۶۰ درصد کم میکند بدون تأثیر روی هورمونها.
علائمی که مشاوره پزشک و جراحی لاپاراسکوپی را ضروری می کند؟
برای اینکه بهتر بفهمید، بیایید نشانههای مهم را فهرست کنیم. این علائم فقط یک چک لیست نیستند، بلکه به عنوان زنگ خطری هستند که اگر دو یا بیشترشان را دارید، حتما برای مشاوره با پزشک اقدام کنید:
- درد لگنی مزمن: مثل خنجر که با پریود بدتر میشود و مسکنها را بیاثر میکند.
- خونریزی سنگین و نامنظم: بیش از ۷ روز، با لختههای بزرگ که به کمخونی منجر میشود.
- فشار یا نفخ شکمی: رحم بزرگشده مثل یک توپ سنگین حس میشود.
- مشکلات باروری: تلاش بیش از یک سال بدون موفقیت، یا سقطهای مکرر.
- درد در رابطه جنسی: احساس فشار عمیق که لذت را از بین میبرد.
این نشانهها اغلب با هم ترکیب میشوند و لاپاراسکوپی نه تنها آنها را درمان میکند، بلکه علت ریشهای را پیدا میکند. در مطبهای ما، بیش از ۸۰ درصد بیماران بعد از مشاوره اولیه، این روش را انتخاب میکنند؛ چون میدانند ایمنیاش بالاست.
مراحل جراحی لاپاراسکوپی رحم
حالا به مهمترین قسمت مطلب میرسیم: جراحی لاپاراسکوپی رحم چگونه انجام میشود؟ نگران نباشید؛ این فرآیند بسیار دقیق انجام میشود، گام به گام، ایمن و سریع. کل عمل معمولاً ۴۵ دقیقه تا ۲ ساعت طول میکشد، و بیش از ۹۵ درصد بدون عارضه جدی تمام میشود.
گام اول: آمادگی قبل از عمل
شب قبل، ناشتا باشید (از نیمهشب چیزی نخورید) و دوش با صابون ضدباکتریال بگیرید. آزمایشهای روتین مثل خون، سونوگرافی و نوار قلب، همه برای ایمنی شما، انجام میشود. اگر داروهای رقیقکننده خون (مثل آسپیرین) میخورید، ۷ روز قبل قطع کنید. در روز عمل، به بیمارستان یا کلینیک بروید، لباس راحت بپوشید و همراهی همراهتان باشد. بیهوشی عمومی (خواب کامل) رایج است، اما برای موارد ساده، بیحسی موضعی هم ممکن است انجام شود، بدون اینکه چیزی حس کنید.
گام دوم: ورود به اتاق عمل و ایجاد دسترسی
روی تخت دراز میکشید، پاها در موقعیت لیتو تومی (کمی باز) قرار میگیرد. تیم بیهوشی وریدتان را پیدا میکند و دارو را تزریق میکند؛ در عرض ۳۰ ثانیه خواب هستید. جراح شکمتان را ضدعفونی میکند و با یک سوزن نازک (ورسلید) یا تروکار، گاز CO₂ تزریق میکند تا شکم باد کند و فضای کار ایجاد شود؛ این گاز بیضرر است و مثل یک بالن، دید را بهتر میکند.
اولین برش کوچک (۰.۵ سانتی نزدیک ناف) برای ورود لاپاراسکوپ است، دوربینی که تصاویر را ۱۰–۲۰ برابر بزرگنمایی میکند.
گام سوم: کاوش و درمان اصلی
حالا جراح با ۲–۳ برش اضافی (در طرفین شکم)، ابزارها را وارد میکند: قیچی، گیره یا لیزر برای برداشتن بافتهای مشکلدار. مثلاً در میومکتومی، فیبروم را با دقت از دیواره رحم جدا میکنند و رحم را بخیه میزنند. همه این اقدامات زیر دید مستقیم انجام میشود. برای هیسترکتومی، رحم را از لولهها و رگها جدا میکنند، از واژن خارج میکنند (بدون برش شکمی) و لبهها را میبندند. کل این گام، مثل یک فرایند هماهنگ است که ۳۰–۹۰ دقیقه طول میکشد و جراح همزمان لگن را برای چسبندگی یا کیست بررسی میکند.
گام چهارم: پایان عمل و بیدار شدن
ابزارها خارج میشوند، گاز CO₂ تخلیه و برشها با چسب یا بخیه جذبشونده بسته میشوند، بدون جای زخم دائمی. در اتاق ریکاوری، ۱–۲ ساعت بعد عمل بیدار میشوید؛ کمی نفخ شانه (از گاز) طبیعی است، اما با مسکن کنترل میشود. اکثر بیماران همان روز مرخص میشوند – با دستورالعملهای ساده: مایعات زیاد، استراحت و مسکن خوراکی.
بهبودی کامل در ۲–۴ هفته است: هفته اول استراحت نسبی، هفته دوم فعالیت سبک و از هفته سوم، ورزش ملایم.
در مراکز پیشرفته، از روباتیک برای دقت بیشتر استفاده میشود که لرزش دست را حذف میکند.
مزایای جراحی لاپاراسکوپی رحم؛ چرا از جراحی باز بهتر است؟
جراحی لاپاراسکوپی رحم مثل یک هدیه است؛ کمتهاجمی، سریع و زیبا. خونریزی متوسط ۵۰–۱۰۰ میلیلیتر است (در مقابل ۳۰۰–۵۰۰ در باز) و بستری فقط ۰–۱ شب (در مقابل ۳–۵ شب).
درد کمتر به معنای مسکن کمتر و بهبودی سریعتر است؛ ۸۰ درصد بیماران بعد از ۷ روز به کار برمیگردند. زیبایی هم مهم است؛ سوراخهای ریز بعد از ۶ ماه نامرئی میشوند، برخلاف اسکار ۱۰–۱۵ سانتی باز.
برای مقایسه بهتر، جدول زیر را ببینید:
| ویژگی | لاپاراسکوپی رحم | جراحی باز رحم |
| برش | ۳–۴ سوراخ ۰.۵–۱ سانتی | برش ۱۰–۱۵ سانتی |
| زمان عمل | ۴۵–۱۲۰ دقیقه | ۹۰–۱۸۰ دقیقه |
| خونریزی | کم (۵۰–۱۰۰ میلیلیتر) | متوسط (۲۰۰–۵۰۰ میلیلیتر) |
| بستری | ۰–۱ شب | ۳–۵ شب |
| بهبودی | ۱–۲ هفته | ۴–۶ هفته |
| درد | خفیف (مسکن خوراکی) | متوسط (آمپول) |
| ریسک عفونت | <۱٪ | ۵–۱۰٪ |
ریسک ها و عوارض؛ چقدر واقعی و چقدر قابل کنترل هستند؟
هیچ جراحی بدون ریسک نیست، اما لاپاراسکوپی رحم ایمنترین روش است. عوارض جدی کمتر از ۱٪ است: عفونت (۰.۵٪)، خونریزی (۰.۳٪) یا آسیب روده/مثانه (۰.۲٪).
شایعترین، نفخ موقت از گاز یا درد شانه (تا ۴۸ ساعت) است. در موارد نادر، عمل به باز تبدیل میشود (۱–۲٪)، اما با متخصص فلوشیپ، این ریسک صفر میشود.
برای کنترل، قبل عمل آنتیبیوتیک میدهیم و بعد، نظارت دقیق انجام میشود. انتخاب جراح با تجربه، کلید موفقیت است.
حرف آخر
جراحی لاپاراسکوپی رحم، عملی ساده، ایمن و تحولآفرین است. اگر از مشکلات و بیماریهای رحمی رنج میبرید و دکتر به شما این جراحی را پیشنهاد داده است، حتما آن را برای بازگشت سلامتی خود انجام دهید. دکتر معصومه جاودان مهر، فلوشیپ لاپاراسکوپی پیشرفته، با ۱۰+ سال تجربه، آماده مشاوره است. تنها کافی است که نوبت بگیرید و ویزیت شوید تا مشکلتان به بهترین وجه ممکن حل شود.
