تصور کنید هر ماه، درست وسط پریودتان، احساس کنید رحمتان مثل یک توپ سنگین و دردناک شده؛ دردی که از لگن به کمر و پاها میزند، آنقدر شدید که مجبورید مرخصی بگیرید، قرصهای مسکن را یکی پس از دیگری ببلعید و باز هم آرام نگیرید. خونریزیتان آنقدر زیاد است که هر بار تعویض پد را به یک کابوس تبدیل میکند، و حتی فکر بارداری، با نگرانی از “آیا فیبروم رحمام اجازه میدهد؟” همراه شده. این درد پنهان، که اغلب به خاطر فیبروم رحم (میوم) ایجاد میشود، زندگی میلیونها زن را در سراسر جهان مختل کرده است. میومکتومی (Myomectomy) بهترین روش برای درمان این عارضه است. در این مقاله جامع، همه چیز را با زبانی ساده و صمیمی توضیح میدهیم.
میومکتومی رحم دقیقاً چیست؟
میومکتومی یک نوع جراحی است که فیبرومهای رحم (تودههای خوشخیم عضلانی) را بدون برداشتن خود رحم خارج میکند؛ برخلاف هیسترکتومی که رحم را کاملا برمیدارد. این روش مثل یک جراحی دقیق و هدفمند عمل میکند؛ فیبرومها را یکی یکی برمیدارد، دیواره رحم را ترمیم میکند و بافت سالم را حفظ میکند. فیبرومها، که از سلولهای عضلانی رحم رشد میکنند، اغلب به خاطر هورمون استروژن (در سنین باروری) ظاهر میشوند و میتوانند کوچک (اندازه نخود) تا بزرگ (اندازه گریپفروت) باشند.
طبق آمار کلینیک مایو، حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد زنان تا سن ۵۰ سالگی حداقل یک فیبروم دارند و در ایران هم شیوعشان به دلیل عوامل ژنتیکی و رژیم غذایی، حدود ۲۵ درصد است. اما چرا میومکتومی «نجاتدهنده باروری» است؟ چون رحم را دستنخورده نگه میدارد که برای زنانی که قصد بارداری دارند، مهم است.
بعد از میومکتومی، شانس بارداری طبیعی تا ۵۰–۷۰ درصد افزایش مییابد، بهخصوص اگر فیبرومها داخل یا زیر مخاط رحم باشند. تصور کنید به جای تحمل درد و خونریزی، رحمتان دوباره آماده لانهگزینی جنین شود – این نه رویاست؛ واقعیت پزشکی مدرن است.
در واقع، میومکتومی طیف وسیعی را پوشش میدهد: از فیبرومهای کوچک (با هیستروسکوپی) تا بزرگ و متعدد (با لاپاراسکوپی). این عمل، عوارض کمتری نسبت به روشهای قدیمی دارد. در مطبهای پیشرفته مثل مطب دکتر جاودانمهر در مشهد، با فلوشیپ لاپاراسکوپی، این جراحی با دقت ۹۸ درصدی انجام میشود؛ بدون جای زخم بزرگ و با بهبودی در عرض ۱–۲ هفته.
مراحل انجام میومکتومی رحم
علائم فیبروم رحم؛ نشانه هایی که نباید نادیده بگیرید
فیبرومها اغلب بیعلامت هستند، اما وقتی علائم ظاهر میشوند، زندگی را سخت میکنند. شایعترین علامت، خونریزی سنگین قاعدگی (منوراژی) است؛ آنقدر که ممکن است هر ساعت پد عوض کنید و به کمخونی آهنین دچار شوید. درد لگنی مزمن هم رایج است؛ دردی تیز و مداوم که با پریود بدتر میشود و حتی به کمر یا رانها میزند. طبق مطالعات NIH (مؤسسه ملی بهداشت آمریکا)، حدود ۵۰ درصد زنان با فیبروم، درد رابطه جنسی (دیسپارونی) دارند؛ احساس فشار عمیق که لذت را از بین میبرد.
فشار شکمی یا نفخ هم شایع است؛ فیبروم بزرگشده رحم را مثل یک توپ بسکتبال میکند و مثانه یا روده را فشرده مینماید که به تکرر ادرار یا یبوست منجر میشود. در حوزه باروری، فیبرومها میتوانند لولههای فالوپ را مسدود کنند یا لانهگزینی جنین را سخت سازند؛ ۲۰–۳۰ درصد سقطهای اولیه به فیبروم مربوط است. علائم دیگر شامل خستگی مزمن (از کمخونی) یا حتی تورم شکم است.
برای اینکه بهتر بفهمید، بیایید چند علامت کلیدی را فهرست کنیم. این علامتها زنگ خطری هستند که اگر بیشتر از ۳ مورد را دارید، وقت مشاوره با پزشک است:
- خونریزی شدید و طولانی: بیش از ۷ روز پریود با لختههای بزرگ، که به خستگی دائمی منجر میشود (شایع در ۶۰ درصد موارد).
- درد لگنی مداوم: مثل انقباضهای شدید که مسکنها را بیاثر میکند.
- مشکلات باروری: تلاش بیش از ۶ ماه بدون موفقیت، یا سقطهای مکرر.
- فشار یا نفخ: احساس پری شکم که لباسها را تنگ میکند.
- درد در رابطه: سوزش یا فشار که کیفیت زندگی را پایین میآورد.
این علائم اغلب با آندومتریوز یا آدنومیوز اشتباه گرفته میشوند، اما سونوگرافی یا MRI میتواند تفاوت را نشان دهد. اگر این دردها زندگیتان را تحت تأثیر گذاشته، میومکتومی میتواند نجاتدهنده باشد.
انواع میومکتومی؛ از ساده تا پیشرفته، کدام برای شما مناسب است؟
میومکتومی مثل یک جعبه ابزار است؛ بسته به اندازه، تعداد و محل فیبرومها، روش مناسب انتخاب میشود. سادهترین، هیستروسکوپیک است؛ برای فیبرومهای داخل رحمی (زیر مخاط)، با لوله نازک از واژن وارد میشود، بدون برش شکمی.
برای فیبرومهای بزرگتر یا متعدد، لاپاراسکوپیک بهترین است؛ روش کمتهاجمی با ۳–۴ سوراخ کوچک در شکم، که دکتر جاودانمهر با فلوشیپ پیشرفتهاش تخصص دارد. ۸۵ درصد میومکتومیها با لاپاراسکوپی انجام میشود، چون خونریزی کم (۵۰–۱۰۰ میلیلیتر) و بستری صفر است. برای موارد خیلی پیچیده (فیبرومهای عمیق یا تعداد بالا)، باز (لاپاراتومی) لازم است؛ برش بزرگتر، اما نادر (کمتر از ۱۰ درصد).
روشهای غیرجراحی مثل UAE (آمبولیزاسیون شریان رحمی) یا HIFU (اولتراسوند متمرکز) هم وجود دارد، اما آنها برای زنانی که بارداری نمیخواهند، توصیه میشود؛ چون ممکن است باروری را تحت تأثیر قرار دهند. انتخاب روش به سن، اندازه فیبروم و قصد بارداری بستگی دارد؛ در مشاوره، با سونوگرافی سهبعدی، بهترین را انتخاب میکنیم.
مراحل جراحی میومکتومی لاپاراسکوپی؛ از آمادگی تا بهبودی معجزه آسا
حالا به جزئیات میپردازیم: میومکتومی لاپاراسکوپی چگونه انجام میشود؟ فرآیند گامبهگام و ایمن است؛ کل عمل ۱–۳ ساعت طول میکشد و تقریبا ۹۵ درصد بدون عارضه تمام میشود. شب قبل، ناشتا باشید و دوش ضدباکتریال بگیرید. آزمایشهای روتین (خون، سونوگرافی) برای ایمنی انجام میشود.
در اتاق عمل، بیهوشی عمومی (خواب کامل) تزریق میشود. جراح شکم را ضدعفونی میکند، گاز CO₂ تزریق میکند تا فضا ایجاد شود و با برش کوچک نزدیک ناف، لاپاراسکوپ (دوربین) را وارد میکند؛ تصاویر زنده روی مانیتور ظاهر میشود. با ۲–۳ برش اضافی، ابزارها (قیچی، گیره) وارد میشوند؛ فیبرومها را جدا، خارج و دیواره رحم را بخیه میزنند (با نخ جذبشونده). در موارد بزرگ، مورسلاتور (خردکننده) استفاده میشود تا از واژن خارج شود.
پایان عمل: گاز تخلیه، برشها بسته و به ریکاوری میروید. بعد ۱ تا ۲ ساعت به تدریج از خواب بیدار میشوید. همان روز مرخص میشوید، با مسکن و رژیم سبک.
بهبودی: هفته اول استراحت، هفته دوم فعالیت سبک و از ماه دوم، بارداری مجاز (با نظر پزشک). لاپاراسکوپی شانس بارداری را ۵۰ درصد بیشتر از روش باز میکند.
مزایای میومکتومی نسبت به هیسترکتومی؛ حفظ رحم، حفظ آینده
میومکتومی برتریهای واضحی دارد؛ رحم را نگه میدارد که هورمونها و باروری را حفظ میکند. بعد از میومکتومی، ۶۰–۸۰ درصد زنان باردار میشوند، در مقابل این شانس در هیسترکتومی، صفر است. درد و خونریزی ۷۰–۹۰ درصد کم میشود، و بهبودی سریعتر است (۱–۲ هفته) در مقابل بهبودی در هیسترکتومی ۴–۶ هفته است.
برای مقایسه، جدول زیر را ببینید:
| ویژگی | میومکتومی لاپاراسکوپی | هیسترکتومی باز |
| حفظ رحم | بله | خیر |
| شانس بارداری | ۵۰–۷۰٪ | صفر |
| زمان عمل | ۱–۲ ساعت | ۲–۳ ساعت |
| بستری | ۰–۱ شب | ۳–۵ شب |
| درد بعد عمل | خفیف | متوسط تا شدید |
| ریسک عود فیبروم | ۱۵–۳۰٪ (در ۵ سال) | صفر |
این جدول نشان میدهد چرا میومکتومی برای زنان جوان، در اولویت است.
ریسک ها و عوارض میومکتومی؛ چقدر واقعی و چقدر قابل کنترل؟
میومکتومی ایمن است، اما ریسکهایی دارد: خونریزی (۲–۵ درصد، کمتر از باز)، عفونت (۱ درصد) یا چسبندگی (۵–۱۰ درصد). عوارض جدی کمتر از ۱ درصد است، بهخصوص با متخصص فلوشیپ. عود فیبروم در ۲۰–۳۰ درصد موارد رخ میدهد، اما با پیگیری سالانه، کنترل میشود. مراقبتها شامل آنتیبیوتیک پیشگیرانه، رژیم ضدالتهابی و سونوگرافی ۶ ماهه است.
حرف آخر
میومکتومی راهی برای خداحافظی با فیبروم بدون از دست دادن رحم است که اغلب با شانس بارداری بالا و بهبودی سریع همراه میشود. با انجام این عمل دیگر لازم نیست نگران پریودهای دردناک و نامنظم و یا بچهدار نشدن باشید. اگر آمادهاید، منتظر نمانید.
دکتر معصومه جاودانمهر، متخصص زنان و فلوشیپ لاپاراسکوپی پیشرفته، با تجربه در هزاران میومکتومی، آماده مشاوره است.
