جراحی افتادگی رحم و واژن مخصوص چه افرادی است؟ آیا شما کاندید ایدئال هستید، یا گزینههای غیرجراحی کافیاند؟ اگر شما هم با جستجوی جراحی افتادگی رحم، پرولیپس واژن درمان، کاندید جراحی افتادگی رحم، جراحی لاپاراسکوپی پرولیپس یا درمان افتادگی واژن بدون مش هستید، حتما این مطلب را بخوانید. افتادگی رحم و واژن، که حدود ۳۰–۵۰ درصد زنان بالای ۵۰ سال را درگیر میکند، دیگر یک راز پنهان نیست؛ جراحیهای مدرن، با حفظ کیفیت زندگی و باروری، آن را درمان میکنند. در این مقاله جامع، همه چیز را با زبانی ساده و صمیمی توضیح میدهیم. هدفمان این است که نه تنها اطلاعرسان باشیم، بلکه به شما قدرت تصمیمگیری بدهیم.
افتادگی رحم و واژن دقیقاً چیست؟
افتادگی رحم و واژن (Pelvic Organ Prolapse یا POP) وقتی رخ میدهد که عضلات و رباطهای کف لگن ضعیف شوند و اندامهایی مثل رحم، مثانه یا رکتوم به سمت واژن یا خارج از آن جابهجا شوند. رحم ممکن است تا نیمه واژن پایین بیاید (پرولیپس درجه ۲)، یا حتی بیرون بزند (درجه ۴)؛ مثل اینکه یک کیسه سنگین از جای خودش آویزان شده است. واژن هم میتواند «افتاده» شود که باعث احساس خالی بودن یا فشار میشود. طبق آمار کلینیک مایو، حدود ۴۰ درصد زنان تا سن ۶۰ سالگی علائم خفیف دارند و در ایران هم به دلیل زایمانهای متعدد، یائسگی زودرس و سبک زندگی کمتحرک، شیوعشان به ۳۵ درصد میرسد.
چرا افتادگی رحم و واژن بین بانوان شایع است؟
کف لگن مثل یک همسترینگ است؛ زایمانهای طبیعی (بهخصوص با جنین بزرگ)، چاقی، سرفه مزمن (از سیگار یا آسم)، یائسگی (کاهش استروژن) و حتی بلند کردن اجسام سنگین، آن را ضعیف میکنند. ۵۰ درصد زنان پس از یائسگی، پرولیپس دارند، اما فقط ۱۰–۲۰ درصد علائم شدید نیاز به جراحی دارند. تصور کنید کف لگنتان مثل یک ترامبولین فرسوده است؛ با فشارهای روزانه، پاره میشود و اندامها پایین میآیند. خبر خوب این است که درمانهای غیرجراحی مثل کگل (تمرینات کف لگن) یا پسیاری (حلقه حمایتی) برای موارد خفیف کافی هستند، اما جراحی برای علائم متوسط تا شدید، ضرورت دارد.
طبق گزارشات RCOG جراحی علائم را در ۷۰–۹۰ درصد موارد بهبود میبخشد، بدون اینکه کیفیت زندگی را پایین بیاورد. در مطبهای پیشرفته مثل مطب دکتر جاودانمهر در مشهد، با فلوشیپ لاپاراسکوپی، این جراحی با دقت بالا و بدون مش (در موارد کمریسک) انجام میشود، چون میدانیم حفظ طبیعی بدن، اولویت شماست.
در واقع، افتادگی رحم و واژن چهار درجه دارد: درجه ۱ (خفیف، داخل واژن)، درجه ۲ (نیمه واژن)، درجه ۳ (بیرون واژن) و درجه ۴ (کامل). اغلب با مثانه (سیستوسل) یا رکتوم (رکتوسل) همراه است، که ادرار یا مدفوع را سخت میکند. درک این بیماری، اولین قدم برای اقدام است و جراحی، مخصوص کسانی است که درمانهای ساده جواب نداده است.
علائم افتادگی رحم و واژن؛ از ناراحتی خفیف تا اختلال روزانه
علائم افتادگی رحم و واژن مثل یک طیف است؛ برای برخی فقط یک احساس سنگینی در لگن و برای دیگران طوفانی از مشکلات که کار، روابط و اعتماد به نفس را تحت تأثیر میگذارد. شایعترین، احساس افتادن یا فشار در واژن است – مثل اینکه چیزی بیرون میزند، که موقع ایستادن یا سرفه بدتر میشود. حدود ۶۰ درصد زنان علائم ادراری دارند: ادرار ناقص، بیاختیاری (لکی) یا عفونتهای مکرر، چون مثانه پایین میآید.
مشکلات رودهای هم رایج است؛ یبوست یا نیاز به فشار دادن برای دفع، چون رکتوم افتاده است. درد لگنی مزمن، بهخصوص در رابطه جنسی (دیسپارونی)، یکی از آزاردهندهترینهاست، احساس سوزش یا فشار که لذت را از بین میبرد. ۳۰–۴۰ درصد زنان با پرولیپس درجه ۳–۴، افسردگی یا کاهش کیفیت زندگی دارند. علائم دیگر شامل خستگی (از بیخوابی به خاطر ادرار شبانه) یا حتی درد کمر است.
برای اینکه بهتر بفهمید، بیایید چند علامت کلیدی را فهرست کنیم:
- احساس فشار یا bulge واژینال: مثل “چیزی بیرون زده”، که با ایستادن بدتر میشود (شایع در ۷۰ درصد موارد).
- مشکلات ادراری: بیاختیاری، ادرار ناقص یا عفونتهای تکراری.
- درد در رابطه یا فعالیت: سوزش عمیق یا فشار که زندگی جنسی را مختل میکند.
- یبوست یا مشکلات روده: نیاز به فشار دادن برای دفع.
- خستگی و کاهش اعتماد به نفس: از علائم مداوم که روزمره را سخت میکند.
این علائم اغلب با یائسگی یا زایمان اشتباه گرفته میشوند، اما معاینه پلوئی (با اسپکولوم) و تست POP-Q (سیستم درجهبندی) تفاوت را نشان میدهد. اگر این ناراحتیها کیفیت زندگیتان را پایین آورده، بدانید جراحی میتواند تغییر ایجاد کند و کاندید بودن، بر اساس شدت علائم و درمانهای قبلی است.
جراحی افتادگی رحم و واژن مخصوص چه کسانی است؟
حالا به اضب مطلب میرسیم: جراحی افتادگی رحم و واژن مخصوص چه کسانی است؟ بنابر گزارشات ACOG، جراحی برای زنانی با پرولیپس symptomatic (درجه ۲+) توصیه میشود که درمانهای غیرجراحی (کگل، پسیاری) جواب نداده. کاندید ایدئال، زنی است که علائماش (مثل bulge واژینال یا بیاختیاری) زندگی را مختل کرده، اما سلامتی کلیاش اجازه جراحی میدهد؛ سن بالای ۴۰–۵۰ سال، بدون بیماریهای قلبی شدید یا دیابت کنترلنشده باشد.
اولویت با زنانی است که قصد بارداری ندارند (چون بارداری میتواند پرولیپس را بدتر کند)، اما برای جوانترها، روشهای حفظ رحم (مثل ساکروکولپوپکسی) مناسب است. اگر پرولیپس با درد مزمن، بیاختیاری مداوم یا اختلال جنسی همراه باشد، جراحی «اولویت اول» است، حتی در زنان یائسه که استروژن کم دارند. کاندیدها اغلب پس از ۲–۳ زایمان واژینال، یائسگی یا افزایش وزن هستند؛ حدود ۶۰ درصد کاندیدها، علائم را بیش از ۶ ماه تحمل کردهاند.
شرایط لازم BMI زیر ۳۰ (برای لاپاراسکوپی)، عدم عفونت فعال و مشاوره روانشناختی است، در صورتی که افسردگی وجود داشته باشد. طبق پژوهشهای ACOG، ۷۵ درصد کاندیدها پس از جراحی، رضایت کامل دارند. برای اینکه دقیقتر بفهمید، بیایید کاندیدهای ایدهآل را فهرست کنیم:
- زنان با علائم شدید (درجه ۳–۴): bulge بیرون واژن، بیاختیاری روزانه، یا درد مداوم – جراحی ۸۵–۹۵ درصد موفقیت دارد.
- کسانی که درمانهای غیرجراحی شکست خورده: پسیاری آزاردهنده یا کگل بیاثر – حدود ۴۰ درصد کاندیدها در این گروهاند.
- زنان بدون قصد بارداری: بالای ۴۵ سال، که هیسترکتومی واژینال گزینه خوبی است.
- جوانترها با حفظ باروری: روشهای مشفری مثل ساکرواسپینوس فیکساسیون، برای کسانی که بچه میخواهند.
- با بیماریهای کنترلشده: دیابت یا فشار خون، اما بدون ریسک جراحی بالا.
اگر علائمتان خفیف است (درجه ۱–۲)، پسیاری یا تمرینات کافیاند، اما اگر زندگیتان را فلج کرده، شما کاندید مناسب هستید. در مشاوره، با تست POP-Q و MRI، مناسب بودنتان را ارزیابی میکنیم.
مشکلات افتادگی رحم و واژن
روش های جراحی افتادگی رحم و واژن؛ از واژینال تا لاپاراسکوپی پیشرفته
جراحی افتادگی رحم و واژن مثل یک سفارشیسازی است؛ بسته به درجه و محل پرولیپس، روش انتخاب میشود. سادهترین، واژینال است، از طریق واژن، بدون برش شکمی، برای پرولیپس خفیف. این روش برای رکتوسل یا سیستوسل، با بهبودی ۲–۴ هفته، مناسب است.
برای موارد متوسط، لاپاراسکوپی بهتر است؛ روشی کمتهاجمی با سوراخهای کوچک، که دکتر جاودانمهر تخصص دارد. ۸۰ درصد جراحیها با لاپاراسکوپی انجام میشود، چون دید دقیق و ریسک عفونت <۱٪ است. برای حفظ رحم، ساکروکولپوپکسی (اتصال واژن به ستون فقرات) استفاده میشود، این روش با موفقیت ۹۰ درصدی بدون مش همراه است.
در موارد شدید، روباتیک یا باز (آبدومینال) لازم است، اما این روش خیلی کم انجام میشود (کمتر از ۱۵ درصد).
روشهای بدون مش (native tissue repair) در اولویت قرار دارند؛ مش فقط برای ریسک بالا (عود قبلی) توصیه میشود. انتخاب بر اساس سن، باروری و بیماریهای زمینهای صورت میگیرد؛ در مطب ما، با ۳D لاپاراسکوپی، دقت ۹۸ درصدی داریم.
مراحل جراحی لاپاراسکوپی افتادگی رحم؛ از آمادگی تا بازگشت به زندگی عادی
جراحی لاپاراسکوپی افتادگی رحم ۱–۲ ساعت طول میکشد. شب قبل، ناشتا و دوش بگیرید. آزمایشها (خون، ECG) را برای ایمنی بیشتر انجام دهید .در اتاق عمل، بیهوشی عمومی انجام میشود. جراح CO₂ تزریق میکند و با برشی کوچک، لاپاراسکوپ را وارد میکند. مش یا رباط مصنوعی برای حمایت واژن/رحم استفاده میشود.
در پایان برشها بسته میشود بیمار معمولا همان روز یا روز بعد مرخص میشود. بهبودی ۱–۲ هفته بعد صورت میگیرد؛ ورزشهای کگل برای تقویت عضلات پایین تنه توصیه میشود. ۸۵ درصد بیماران بعد ۱۰ روز فعالیتهای خود را آغاز میکنند.
جراحی افتادگی رحم و واژن
حرف آخر
جراحی افتادگی رحم و واژن مخصوص کسانی است که درمانهای ساده را پشت سر گذاشته و علائم شدیدی دارند. با لاپاراسکوپی، بهبودی ماندگار ممکن است. هر روز تأخیر در این جراحی برای افراد واجدشرایط، کیفیت زندگی را کاهش میدهد، اما اقدام بهموقع، دری به سوی بهبودی و زندگی بهتر باز میکند. اگر شما هم کاندید جراحی افتادگی رحم و واژن هستید، مراحل درمان خود را آغاز کنید. ما همراهتان هستیم تا این مسیر را با آرامش طی کنید. دکتر معصومه جاودانمهر، فلوشیپ لاپاراسکوپی پیشرفته، آماده ارزیابی شرایط شما است.
