وقتی پزشک در دوران بارداری میگوید «دهانه رحم شما کوتاه شده یا احتمال باز شدن زودهنگام آن وجود دارد»، طبیعی است که اولین نگرانی مادر این باشد: آیا ممکن است جنین را از دست بدهم؟ آیا راهی برای ادامه سالم بارداری وجود دارد؟
عمل سرکلاژ روشی پزشکی است که در آن با ایجاد بخیه در اطراف دهانه رحم، به حفظ بسته ماندن دهانه رحم در زنانی که در معرض باز شدن زودرس آن قرار دارند کمک میشود. این روش بیشتر برای خانمهایی انجام میشود که دچار نارسایی دهانه رحم هستند یا سابقه مشخصی از زایمان زودرس یا از دست دادن بارداری به دلیل ضعف دهانه رحم دارند.
البته هر خانم بارداری که دچار تغییر در دهانه رحم شود، الزاماً به سرکلاژ نیاز ندارد. تصمیم برای انجام این روش پس از بررسی شرایط مادر، سن بارداری، طول دهانه رحم و سابقه پزشکی گرفته میشود.
دهانه رحم چه نقشی در حفظ بارداری دارد؟
دهانه رحم بخش پایینی رحم است که بین رحم و واژن قرار دارد. در دوران بارداری، این قسمت معمولاً بسته و مقاوم باقی میماند تا بتواند وزن رو به افزایش جنین و کیسه آب را تحمل کند.
در شرایط طبیعی، دهانه رحم تا نزدیک زمان زایمان بسته میماند و سپس به تدریج نرم و باز میشود تا تولد نوزاد امکانپذیر شود.
اما در برخی زنان، دهانه رحم ممکن است بدون انقباضات طبیعی زایمان، زودتر از موعد کوتاه یا باز شود. این وضعیت که به آن نارسایی دهانه رحم گفته میشود، میتواند خطر سقط سه ماهه دوم یا زایمان زودرس را افزایش دهد.
در چنین شرایطی، عمل سرکلاژ میتواند یکی از گزینههای درمانی برای کمک به ادامه بارداری باشد.
چه کسانی ممکن است به عمل سرکلاژ نیاز داشته باشند؟
این روش برای همه زنان باردار انجام نمیشود و معمولاً در شرایط خاص توصیه میشود.
برخی از مواردی که ممکن است پزشک انجام سرکلاژ را بررسی کند عبارتاند از:
سابقه سقطهای مکرر در سه ماهه دوم بارداری
اگر خانمی سابقه از دست دادن بارداری به دلیل باز شدن بدون درد دهانه رحم داشته باشد، در بارداریهای بعدی ممکن است نیاز به بررسی دقیقتر داشته باشد.
کوتاه شدن دهانه رحم در بارداری
کوتاه شدن قابل توجه طول دهانه رحم در بررسیهای سونوگرافی میتواند یکی از عوامل افزایشدهنده خطر زایمان زودرس باشد.
سابقه زایمان زودرس
زنانی که قبلاً زایمان زودرس مرتبط با مشکل دهانه رحم داشتهاند، ممکن است در بارداری بعدی بیشتر تحت نظر قرار بگیرند.
برخی مشکلات ساختاری رحم
در بعضی شرایط خاص مانند برخی ناهنجاریهای رحم، پزشک ممکن است احتمال نیاز به این روش را بررسی کند.
رحم دوشاخ؛ 7 نکته مهم درباره درمان و جراحی
رحم دوشاخ یک ناهنجاری مادرزادی رحم است که همیشه به جراحی نیاز ندارد. علائم، تشخیص، بارداری و زمان درمان را به زبان ساده بخوانید.
کلیک کنید
انواع عمل سرکلاژ چیست؟
پزشکان با توجه به شرایط مادر و وضعیت دهانه رحم، از روشهای مختلفی استفاده میکنند.
سرکلاژ مکدونالد
این روش یکی از رایجترین انواع سرکلاژ است. در این تکنیک، پزشک با استفاده از نخ مخصوص، اطراف دهانه رحم را بخیه میزند تا مقاومت بیشتری در برابر باز شدن زودهنگام ایجاد شود.
معمولاً این بخیه در پایان بارداری یا نزدیک زمان زایمان طبق نظر پزشک برداشته میشود.
سرکلاژ شیرودکار
در روش شیرودکار، بخیه در قسمت بالاتری از دهانه رحم قرار داده میشود. این روش نسبت به مکدونالد تکنیک پیچیدهتری دارد و معمولاً در شرایط خاص مورد استفاده قرار میگیرد.
سرکلاژ شکمی
این روش کمتر استفاده میشود و معمولاً زمانی مطرح میشود که انجام روشهای واژینال امکانپذیر نباشد یا موفقیت کافی نداشته باشند.
در این روش، بخیه از طریق شکم در قسمت بالاتری از دهانه رحم قرار میگیرد.
عمل سرکلاژ در چه زمانی انجام میشود؟
زمان انجام این روش به شرایط هر مادر بستگی دارد.
در بسیاری از موارد، اگر پزشک بر اساس سابقه بیمار تشخیص دهد که خطر نارسایی دهانه رحم وجود دارد، سرکلاژ پیشگیرانه در اوایل سه ماهه دوم بارداری انجام میشود.
اما در برخی زنان، زمانی که در سونوگرافی کاهش طول دهانه رحم یا تغییرات آن مشاهده شود، پزشک ممکن است انجام سرکلاژ را در زمان دیگری پیشنهاد کند.
همچنین در شرایط خاصی که دهانه رحم شروع به باز شدن کرده باشد، ممکن است سرکلاژ اورژانسی مطرح شود؛ البته تصمیمگیری در این شرایط بسیار دقیق و وابسته به وضعیت مادر و جنین است.
عمل سرکلاژ چگونه انجام میشود؟
این روش معمولاً یک عمل کوتاه است که در محیط درمانی انجام میشود.
پزشک پس از آمادهسازی بیمار، بخیهای را اطراف دهانه رحم قرار میدهد تا از باز شدن زودرس آن جلوگیری شود.
نوع بیحسی یا بیهوشی مورد استفاده به شرایط بیمار و نظر پزشک بستگی دارد.
پس از انجام عمل، مادر معمولاً برای مدتی تحت نظر قرار میگیرد تا علائمی مانند انقباضات رحمی، خونریزی یا مشکلات احتمالی بررسی شود.
آیا عمل سرکلاژ درد دارد؟
احساس ناراحتی، گرفتگی خفیف یا لکهبینی کوتاهمدت بعد از این روش ممکن است اتفاق بیفتد.
میزان درد در افراد مختلف متفاوت است و بسیاری از خانمها پس از گذشت مدت کوتاهی به شرایط عادی بازمیگردند.
اما درد شدید، خونریزی قابل توجه، تب یا خروج مایع از واژن باید سریعاً به پزشک اطلاع داده شود.
مراقبتهای بعد از عمل سرکلاژ
مراقبتهای بعد از این روش نقش مهمی در حفظ سلامت مادر و جنین دارد.
پزشک ممکن است توصیههایی مانند موارد زیر داشته باشد:
- کاهش فعالیتهای سنگین در روزهای ابتدایی
- رعایت دستورات دارویی تجویز شده
- مراجعه برای پیگیریهای منظم
- توجه به علائم هشدار
مدت زمان محدودیت فعالیت برای هر فرد متفاوت است و نباید بدون نظر پزشک تصمیم به استراحت مطلق یا فعالیت زیاد گرفت.
دکتر معصومه جاودانمهر، متخصص زنان و زایمان و فلوشیپ فوق تخصصی لاپاراسکوپی پیشرفته، در بررسی مادران باردار با احتمال نارسایی دهانه رحم، بر اهمیت ارزیابی دقیق شرایط هر فرد قبل از تصمیمگیری برای انجام این روش تأکید دارد.
عوارض احتمالی عمل سرکلاژ چیست؟
مانند هر اقدام پزشکی، این روش نیز ممکن است با برخی عوارض همراه باشد، اگرچه بسیاری از زنان بدون مشکل خاصی آن را پشت سر میگذارند.
عوارض احتمالی شامل:
- لکهبینی یا خونریزی خفیف
- عفونت
- تحریک یا انقباضات رحمی
- پارگی کیسه آب
- باز شدن زودتر از موعد کیسه آب
است.
پیگیری منظم و انجام این روش توسط پزشک متخصص میتواند احتمال بروز مشکلات را کاهش دهد.
چه زمانی بعد از سرکلاژ باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده موارد زیر باید با پزشک تماس گرفت:
- خونریزی قابل توجه
- درد یا انقباضات منظم شکم
- تب
- ترشح بدبو
- خروج مایع از واژن
- احساس فشار شدید لگنی
سوالات متداول
عمل سرکلاژ برای چه کسانی انجام میشود؟
این روش بیشتر برای زنانی انجام میشود که خطر باز شدن زودرس دهانه رحم یا سابقه مشخص زایمان زودرس دارند.
آیا بعد از سرکلاژ میتوان بارداری را تا پایان ادامه داد؟
در بسیاری از موارد، هدف این روش کمک به ادامه بارداری تا زمان مناسب زایمان است، اما نتیجه به عوامل مختلفی مانند شرایط مادر و جنین بستگی دارد.
آیا سرکلاژ باعث جلوگیری قطعی از سقط میشود؟
خیر. این روش در افراد مناسب میتواند خطر ناشی از نارسایی دهانه رحم را کاهش دهد، اما تضمین صددرصدی برای جلوگیری از همه انواع سقط وجود ندارد.
بخیه سرکلاژ چه زمانی برداشته میشود؟
زمان برداشتن بخیه به نوع سرکلاژ و شرایط بارداری بستگی دارد و توسط پزشک تعیین میشود.
