هورمون درمانی بعد از برداشتن رحم برای همه زنان ضروری نیست. نیاز به این درمان به این بستگی دارد که آیا فقط رحم برداشته شده است یا تخمدانها نیز خارج شدهاند، سن بیمار چقدر است، علت جراحی چه بوده و آیا علائم ناشی از کاهش هورمونها وجود دارد یا خیر. بنابراین تصمیم درباره شروع یا عدم شروع درمان باید پس از ارزیابی کامل توسط متخصص زنان انجام شود.
هورمون درمانی بعد از برداشتن رحم چیست؟
هورمون درمانی بعد از برداشتن رحم به استفاده از هورمونهای جایگزین، معمولاً استروژن و در برخی شرایط سایر هورمونها، برای جبران کاهش هورمونهای طبیعی بدن گفته میشود.
هدف این درمان تنها کاهش علائم یائسگی نیست، بلکه در برخی بیماران میتواند به حفظ سلامت استخوان، دستگاه ادراری ـ تناسلی و کیفیت زندگی نیز کمک کند.
آیا همه زنان بعد از هیسترکتومی به هورمون درمانی نیاز دارند؟
خیر.
این یکی از رایجترین باورهای نادرست است. اگر در جراحی فقط رحم برداشته شود و هر دو تخمدان سالم باقی بمانند، معمولاً تولید هورمونهای زنانه ادامه پیدا میکند و اغلب نیازی به هورمون درمانی بعد از برداشتن رحم وجود ندارد.
برداشتن رحم برای فیبروم؛ 5 زمان طلایی برای جراحی قطعی
آیا فیبرومهای شما بزرگ شدهاند؟ برداشتن رحم برای فیبروم چه زمانی اجتنابناپذیر است؟ در این مقاله با معیارهای علمی و زمان مناسب این جراحی آشنا شوید.
کلیک کنید
اما اگر هر دو تخمدان نیز همراه رحم خارج شوند، سطح استروژن بهطور ناگهانی کاهش پیدا میکند و احتمال بروز علائم یائسگی افزایش مییابد.
چه عواملی تعیین میکنند که به هورمون درمانی نیاز دارید؟
پزشک هنگام تصمیمگیری عوامل مختلفی را بررسی میکند، از جمله:
- سن بیمار
- برداشته شدن یا باقی ماندن تخمدانها
- علت انجام جراحی
- شدت علائم یائسگی
- سابقه سرطانهای وابسته به هورمون
- سابقه بیماریهای قلبی و عروقی
- خطر پوکی استخوان
- سابقه لخته شدن خون
به همین دلیل، هورمون درمانی بعد از برداشتن رحم یک نسخه یکسان برای همه بیماران نیست.
اگر تخمدانها برداشته شوند چه اتفاقی میافتد؟
خارج کردن هر دو تخمدان باعث ایجاد یائسگی جراحی میشود. در این شرایط ممکن است علائم زیر بهصورت ناگهانی ظاهر شوند:
- گرگرفتگی
- تعریق شبانه
- خشکی واژن
- اختلال خواب
- کاهش میل جنسی
- نوسانات خلقی
- کاهش تراکم استخوان در طول زمان
شدت این علائم در افراد مختلف متفاوت است.
مزایای هورمون درمانی بعد از برداشتن رحم
در بیمارانی که شرایط مناسب دارند، هورمون درمانی بعد از برداشتن رحم میتواند مزایای قابل توجهی داشته باشد.
آیا این درمان عوارض هم دارد؟
بله.
مانند هر درمان پزشکی، هورمون درمانی بعد از برداشتن رحم نیز علاوه بر مزایا، محدودیتها و عوارض احتمالی خود را دارد.
نوع دارو، سن بیمار، بیماریهای زمینهای و مدت درمان در میزان خطر نقش مهمی دارند. به همین دلیل شروع یا ادامه درمان باید پس از ارزیابی دقیق مزایا و خطرات انجام شود و پیگیری منظم پزشکی اهمیت دارد.
چه زمانی هورمون درمانی توصیه نمیشود؟
در برخی بیماران ممکن است این درمان مناسب نباشد یا با احتیاط بیشتری انجام شود.
نمونههایی از این شرایط عبارتاند از:
- برخی سرطانهای وابسته به هورمون
- سابقه لخته شدن خون
- بعضی بیماریهای شدید کبدی
- خونریزی رحمی با علت نامشخص پیش از جراحی
- برخی بیماریهای قلبی و عروقی
تصمیم نهایی همیشه باید براساس شرایط اختصاصی هر بیمار گرفته شود.
آیا فقط استروژن تجویز میشود؟
نوع داروی مورد استفاده به شرایط بیمار بستگی دارد.
در زنانی که رحم بهطور کامل برداشته شده است، در برخی موارد ممکن است پزشک تنها استروژن را تجویز کند، زیرا دیگر نگرانی از نظر اثر آن بر مخاط رحم وجود ندارد. البته انتخاب نوع، دوز و مدت درمان باید کاملاً فردی باشد.
پیگیری بعد از شروع درمان اهمیت دارد
شروع هورمون درمانی بعد از برداشتن رحم پایان روند درمان نیست. بیمار باید بهصورت منظم توسط پزشک ویزیت شود تا موارد زیر بررسی شوند:
- کنترل علائم
- فشار خون
- سلامت پستان
- سلامت استخوان
- عوارض احتمالی درمان
- نیاز به ادامه یا تغییر درمان
در مراکز تخصصی زنان، از جمله توسط دکتر معصومه جاودان مهر، فلوشیپ فوق تخصصی لاپاراسکوپی پیشرفته، تصمیم درباره شروع هورموندرمانی معمولاً پس از بررسی نوع جراحی، وضعیت تخمدانها، سن بیمار و سوابق پزشکی انجام میشود تا درمان متناسب با شرایط هر فرد انتخاب شود.
آیا سبک زندگی هم اهمیت دارد؟
بله.
حتی در صورت نیاز به درمان دارویی، رعایت سبک زندگی سالم نقش مهمی در کاهش عوارض ناشی از کاهش استروژن دارد.
توصیههای مهم
- فعالیت بدنی منظم
- تغذیه سرشار از کلسیم و پروتئین
- دریافت کافی ویتامین D
- حفظ وزن مناسب
- ترک سیگار
- انجام معاینات دورهای
این اقدامات میتوانند سلامت استخوان و قلب را در سالهای بعد از جراحی حفظ کنند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر بهتر است با متخصص زنان مشورت کنید:
- گرگرفتگی شدید پس از جراحی
- تعریق شبانه آزاردهنده
- خشکی شدید واژن
- کاهش شدید کیفیت زندگی
- درد هنگام رابطه جنسی
- نگرانی درباره سلامت استخوان یا یائسگی زودرس
در چنین شرایطی، پزشک پس از ارزیابی دقیق مشخص میکند که آیا هورمون درمانی بعد از برداشتن رحم برای شما مناسب است یا خیر. در بیمارانی که هیسترکتومی با روشهای کمتهاجمی انجام شده است، مانند مواردی که توسط دکتر معصومه جاودان مهر، فلوشیپ فوق تخصصی لاپاراسکوپی پیشرفته درمان میشوند، پیگیریهای پس از عمل نیز بخشی مهم از تصمیمگیری درباره نیاز به هورموندرمانی محسوب میشود.
دکتر معصومه جاودان مهر فلوشیپ جراحی لاپاراسکوپی کلیک کنیدجمعبندی
هورمون درمانی بعد از برداشتن رحم برای همه بیماران لازم نیست. اگر تخمدانها حفظ شده باشند، بسیاری از زنان به این درمان نیازی پیدا نمیکنند. در مقابل، برداشتن هر دو تخمدان، بهویژه در سنین پایین، ممکن است باعث یائسگی جراحی شود و در برخی بیماران هورموندرمانی را به یک گزینه درمانی مهم تبدیل کند. انتخاب بهترین روش درمان باید بر اساس سن، وضعیت سلامت، علت جراحی، علائم بیمار و نظر متخصص زنان انجام شود.
پرسشهای متداول
۱. آیا بعد از برداشتن رحم حتماً باید هورمون مصرف کرد؟
خیر. اگر تخمدانها سالم باقی مانده باشند، معمولاً نیازی به هورموندرمانی نیست.
۲. اگر تخمدانها هم برداشته شوند چه اتفاقی میافتد؟
در این حالت ممکن است یائسگی جراحی ایجاد شود و علائم ناشی از کاهش استروژن ظاهر شوند.
۳. آیا هورموندرمانی خطرناک است؟
برای برخی بیماران مناسب و برای برخی دیگر نامناسب است. مزایا و خطرات آن باید بهصورت فردی توسط پزشک ارزیابی شود.
۴. آیا بعد از هیسترکتومی باید بهطور منظم ویزیت شد؟
بله. پیگیریهای دورهای برای بررسی سلامت عمومی، وضعیت استخوان، علائم یائسگی و نیاز به ادامه یا تغییر درمان اهمیت زیادی دارد.
