کیست تخمدان زمانی ممکن است به جراحی نیاز داشته باشد که بزرگ یا ماندگار باشد، علائم قابلتوجه ایجاد کند، در سونوگرافی ظاهر مشکوکی داشته باشد یا عوارضی مانند پیچخوردگی و پارگی ایجاد کرده باشد. با این حال، پیدا شدن کیست به معنی نیاز قطعی به عمل نیست؛ بسیاری از کیستها، بهخصوص انواع ساده در زنان قبل از یائسگی، بدون جراحی از بین میروند و فقط به پیگیری نیاز دارند.
اگر جواب سونوگرافی را گرفتهاید و در آن نوشته شده «کیست تخمدان»، احتمالاً اولین فکری که به ذهنتان رسیده این است: «یعنی باید عمل کنم؟» پاسخ را نمیتوان فقط از روی اندازه کیست یا یک جمله از گزارش سونوگرافی مشخص کرد. پزشک باید شکل و ساختار توده، اندازه آن، علائم شما، سن، وضعیت یائسگی و تغییرات آن در بررسیهای بعدی را در کنار هم ببیند.
چرا برای هر کیست تخمدان جراحی انجام نمیشود؟
بسیاری از کیستهای تخمدان با روند طبیعی تخمکگذاری ارتباط دارند. این کیستهای عملکردی معمولاً خوشخیم هستند و در بسیاری از موارد طی چند هفته تا چند ماه خودبهخود برطرف میشوند.
به همین دلیل، اگر یک کیست ساده باشد، علامت خاصی ایجاد نکند و ویژگی نگرانکنندهای در سونوگرافی نداشته باشد، پزشک ممکن است فعلاً جراحی را کنار بگذارد و سونوگرافی کنترلی را در زمان مناسب درخواست کند.
این همان چیزی است که به آن «پیگیری و انتظار» گفته میشود. در واقع پزشک در این مدت کیست را رها نمیکند؛ روند آن را بررسی میکند تا مشخص شود کوچک شده، از بین رفته یا همچنان باقی مانده است.
چه زمانی جراحی کیست تخمدان جدیتر مطرح میشود؟
وقتی کیست بزرگ است یا از بین نمیرود
بزرگ بودن بهتنهایی به معنای خطرناک بودن نیست، اما هرچه توده بزرگتر باشد، احتمال ایجاد علائم یا عوارضی مانند پیچخوردگی بیشتر میشود.
از طرف دیگر، باقی ماندن کیست در بررسیهای بعدی یا افزایش اندازه آن میتواند دلیل دیگری برای بررسی جراحی باشد.
برای کیست تخمدان یک اندازه مشخص و قطعی که برای همه زنان به معنی «حتماً باید عمل شود» وجود ندارد. در راهنمای RCOG برای زنان قبل از یائسگی، کیست ساده کوچکتر از ۵ سانتیمتر معمولاً نیاز به درمان ندارد؛ در محدوده ۵ تا ۷ سانتیمتر معمولاً پیگیری تصویربرداری مطرح است و برای کیستهای ساده بزرگتر از ۷ سانتیمتر ممکن است بررسی بیشتر یا جراحی پیشنهاد شود. این اعداد درباره کیستهای ساده و شرایط مشخص مطرح شدهاند و نباید به همه انواع توده تعمیم داده شوند.
وقتی درد و فشار ایجاد میکند
گاهی مسئله فقط اندازه نیست. ممکن است تودهای نسبتاً کوچک باعث درد لگنی، احساس فشار در پایین شکم، درد هنگام رابطه جنسی یا احساس نفخ و پری شکم شود.
اگر پزشک تشخیص دهد که علائم با کیست ارتباط دارند و پیگیری یا درمانهای غیرجراحی پاسخ مناسبی ایجاد نکردهاند، جراحی میتواند به عنوان یک گزینه مطرح شود.
وقتی ظاهر توده در سونوگرافی نگرانکننده است
یکی از مهمترین نکات در تصمیمگیری، ظاهر کیست در سونوگرافی است، نه فقط اندازه آن.
کیست ساده معمولاً ساختار مشخص و مایعمانند دارد. در مقابل، وجود اجزای جامد، دیوارههای غیرمعمول، سپتومهای متعدد یا سایر یافتههای مشکوک میتواند نیاز به بررسی دقیقتر ایجاد کند.
در این شرایط ممکن است پزشک آزمایشهای تکمیلی یا تصویربرداری بیشتری درخواست کند و بر اساس مجموع نتایج درباره جراحی تصمیم بگیرد. حتی یک یافته مشکوک در سونوگرافی یا افزایش یک نشانگر خونی بهتنهایی تشخیص سرطان محسوب نمیشود. بعضی بیماریهای غیرسرطانی نیز میتوانند نتایج مشابهی ایجاد کنند.
وقتی بعد از یائسگی پیدا میشود
وجود کیست بعد از یائسگی الزاماً به معنی سرطان نیست؛ اما در این مرحله از زندگی، ارزیابی با دقت بیشتری انجام میشود، زیرا خطر بدخیمی تخمدان نسبت به دوران قبل از یائسگی افزایش پیدا میکند.
پزشک ممکن است بر اساس اندازه و ظاهر توده، علائم، سونوگرافی و در صورت نیاز آزمایشهای تکمیلی تصمیم بگیرد که پیگیری کافی است یا جراحی انتخاب مناسبتری خواهد بود. در برخی زنان، ابتدا بررسیهای دورهای انجام میشود و تنها در صورت وجود معیارهای نگرانکننده، مسیر جراحی یا ارجاع تخصصی دنبال میشود.
درد ناگهانی؛ اینجا دیگر موضوع فقط یک کیست ساده نیست
اگر یک روز ناگهان درد شدید و غیرمعمولی در پایین شکم یا لگن احساس کردید، بهخصوص اگر درد با تهوع یا استفراغ همراه باشد، نباید آن را صرفاً به پریود یا درد معمول تخمدان نسبت دهید.
یکی از احتمالات، پیچخوردگی تخمدان است. در این وضعیت ممکن است خونرسانی تخمدان مختل شود و بیمار به ارزیابی فوری نیاز داشته باشد.
پارگی یک کیست نیز میتواند باعث درد ناگهانی شود و در بعضی موارد با خونریزی همراه باشد. بنابراین شدت و نوع علائم در چنین شرایطی اهمیت زیادی دارد و بهتر است بررسی پزشکی به تأخیر نیفتد.
آیا جراحی یعنی تخمدان هم برداشته میشود؟
این یکی از نگرانیهای جدی زنانی است که برای عمل معرفی شدهاند؛ اما برداشتن کیست الزاماً به معنی برداشتن تخمدان نیست.
در زنان پیش از یائسگی، اگر شرایط جراحی اجازه دهد، معمولاً تلاش میشود خود کیست برداشته شود و تا حد امکان بافت سالم تخمدان باقی بماند. حفظ بافت تخمدان بهخصوص برای زنانی که قصد بارداری دارند اهمیت زیادی دارد.
با این حال، در برخی شرایط ممکن است برداشتن تخمدان ضروری شود؛ برای مثال زمانی که توده بخش زیادی از تخمدان را درگیر کرده باشد، بافت تخمدان بهشدت آسیب دیده باشد یا احتمال بدخیمی مطرح باشد.
گاهی نیز بنا بر شرایط بیماری، پزشک ممکن است برداشتن تخمدان همراه با لوله فالوپ را پیشنهاد کند که به آن سالپنگو اوفورکتومی گفته میشود.
بنابراین اگر پزشک درباره احتمال برداشتن تخمدان صحبت کرده، بهتر است دقیقاً بپرسید علت این تصمیم چیست و آیا امکان حفظ تخمدان در شرایط شما وجود دارد.
جراحی کیست تخمدان چگونه انجام میشود؟
وقتی تصمیم به جراحی گرفته میشود، انتخاب روش به اندازه و ظاهر توده، وضعیت بیمار و احتمال بدخیمی بستگی دارد.
در بسیاری از موارد، جراحی به روش لاپاراسکوپی انجام میشود. در این روش به جای ایجاد یک برش بزرگ، چند برش کوچک روی شکم ایجاد شده و جراح با استفاده از دوربین و ابزارهای مخصوص وارد حفره شکم میشود. در صورت امکان، کیست خارج و بافت سالم تخمدان حفظ میشود.
اگر توده بسیار بزرگ باشد یا احتمال سرطان مطرح باشد، ممکن است جراحی باز یا لاپاراتومی انتخاب شود. تصمیم درباره روش جراحی را نمیتوان تنها بر اساس اندازه توده گرفت؛ ویژگیهای آن در تصویربرداری و ارزیابی پزشکی نیز تعیینکننده هستند.
پس از خارج کردن توده نیز ممکن است نمونه برای بررسی پاتولوژی ارسال شود تا ماهیت آن بهطور دقیق مشخص شود.
آیا جراحی میتواند روی باروری اثر بگذارد؟
در بیشتر موارد، کیست تخمدان بهخودیخود مانع بارداری نیست. با این حال، بعضی بیماریهای زمینهای مانند اندومتریوز میتوانند هم باعث ایجاد کیست شوند و هم بر باروری اثر بگذارند. از طرف دیگر، نوع و وسعت جراحی نیز در حفظ ذخیره تخمدانی اهمیت دارد.
اگر قصد بارداری دارید، موضوع را قبل از عمل با پزشک مطرح کنید. هدف جراحی در صورت امکان، درمان مشکل همراه با حفظ عملکرد تخمدان است؛ البته اینکه این هدف تا چه اندازه قابل دستیابی باشد به وضعیت واقعی تخمدان و نوع توده بستگی دارد.
اگر سونوگرافی نوشته «کیست پیچیده»، یعنی سرطان است؟
خیر. «پیچیده» بودن یک کیست در گزارش سونوگرافی با «سرطانی بودن» آن یکی نیست.
این عبارت معمولاً یعنی ساختار توده کاملاً شبیه یک کیست ساده نیست و ممکن است اجزایی مانند خون، دیوارههای خاص یا بخشهای دیگر داشته باشد که نیاز به ارزیابی بیشتری دارند.
پزشک معمولاً سن، وضعیت یائسگی، علائم، اندازه و شکل توده و یافتههای سونوگرافی را با هم بررسی میکند و در صورت نیاز آزمایش یا تصویربرداری تکمیلی درخواست میشود. بعد از این مرحله میتوان درباره پیگیری یا جراحی تصمیم دقیقتری گرفت.
پس اگر این عبارت را در جواب سونوگرافی خود دیدهاید، قبل از اینکه بدترین احتمال را در ذهن خودتان قطعی کنید، گزارش را با متخصص زنان بررسی کنید.
اگر در مشهد زندگی میکنید و برای نتیجه سونوگرافی یا پیشنهاد جراحی نیاز به نظر تخصصی دارید، میتوانید شرایط خود را با خانم دکتر معصومه جاودانمهر در میان بگذارید تا بر اساس وضعیت شما مشخص شود که آیا پیگیری کافی است یا جراحی منطقیتر خواهد بود.
عمل های جراحی
خانم دکتر معصومه جاودانمهر، متخصص زنان و زایمان و دارای فلوشیپ لاپاراسکوپی پیشرفته، با بیش از ۱۰ سال تجربه در…
کلیک کنید
چه زمانی نباید منتظر نوبت معمول بمانید؟
اگرچه بسیاری از کیستها وضعیت اورژانسی ایجاد نمیکنند، بعضی علائم نیازمند ارزیابی سریع هستند:
- درد ناگهانی و شدید شکم یا لگن
- درد همراه با تهوع یا استفراغ
- ضعف یا بدحالی قابلتوجه همراه با درد
- خونریزی غیرطبیعی قابلتوجه
- تشدید سریع درد یا علائم
خصوصاً درد شدید و ناگهانی میتواند با عوارض حاد مانند پیچخوردگی یا پارگی ارتباط داشته باشد و بهتر است در چنین شرایطی مراجعه پزشکی را به تأخیر نیندازید.
جمعبندی؛ بالاخره چه زمانی عمل لازم است؟
تصمیم برای جراحی بر اساس یک عدد ساده گرفته نمیشود. کیست تخمدان اگر ساده، بدون علامت و در شرایطی باشد که احتمال برطرف شدن خودبهخودی آن زیاد است، معمولاً فقط تحت نظر قرار میگیرد.
در مقابل، باقی ماندن یا بزرگ شدن توده، ایجاد درد و علائم آزاردهنده، ظاهر پیچیده یا مشکوک در سونوگرافی، شرایط پس از یائسگی و عوارضی مانند پیچخوردگی یا پارگی میتوانند جراحی را مطرح کنند.
اگر برای شما جراحی پیشنهاد شده، سه موضوع را قبل از تصمیم نهایی روشن کنید: دلیل اصلی جراحی چیست؟ آیا امکان برداشتن فقط کیست وجود دارد؟ و آیا میتوان بافت تخمدان را حفظ کرد؟ پاسخ این سه سؤال کمک میکند تصمیمی بگیرید که با شرایط پزشکی و برنامه آینده شما هماهنگ باشد.
سوالات متداول
آیا هر کیست تخمدان نیاز به عمل دارد؟
خیر. بسیاری از کیستهای ساده، بهویژه قبل از یائسگی، بدون جراحی از بین میروند و فقط به پیگیری نیاز دارند.
چه اندازهای از کیست نیاز به جراحی دارد؟
اندازه بهتنهایی تعیینکننده نیست. نوع و ظاهر کیست، علائم، سن و وضعیت یائسگی نیز باید بررسی شود.
آیا هنگام جراحی، تخمدان هم برداشته میشود؟
نه لزوماً. در بسیاری از زنان پیش از یائسگی، در صورت امکان فقط کیست برداشته میشود تا بافت سالم تخمدان حفظ شود.
کیست تخمدان بعد از یائسگی خطرناک است؟
نه همیشه؛ اما به دلیل افزایش نسبی خطر بدخیمی، تودههای تخمدانی بعد از یائسگی نیازمند ارزیابی دقیقتر هستند.
